Thanh khoản thị trường thấp nghĩa là gì?

Thanh khoản thị trường thấp là gì?

Khái niệm thanh khoản cơ bản đã được giải thích ở bài thanh khoản là gì. Trong bài này, chúng ta sẽ nhìn rộng ra cả một khu chợ giao dịch. Khi nói "thị trường thanh khoản thấp", bạn hãy hình dung ngay đến một khu chợ chiều vắng vẻ. Chợ vắng không có nghĩa là hàng hoá ế ẩm hay đồ kém chất lượng, nó chỉ đơn giản là hôm nay ít người đi chợ.

Người muốn mua thì cứ thong thả trả giá thật thấp, người muốn bán thì khăng khăng giữ giá cao vì không cần gấp. Cả hai bên đều chần chừ đứng nhìn nhau, cầm tiền và cầm hàng trên tay thay vì quyết định đặt lệnh. Hệ quả là số lượng giao dịch thành công rớt thê thảm. Bạn có thể thấy rõ điều này khi lượng người truy cập vào các công cụ bảng giá cũng giảm hẳn so với những ngày thị trường bùng nổ.

Nhìn đâu trên bảng giá để biết?

Để nhận ra ngay thị trường đang nhộn nhịp hay ảm đạm, bạn không cần phải nghe chuyên gia phân tích. Bạn chỉ cần tự nhìn vào 2 chỉ báo rất rõ ràng trên bảng điện tử:

• Tổng giá trị và khối lượng khớp lệnh: Con số này luôn nằm ở góc trên hoặc dưới cùng của bảng giá, tuỳ theo phần mềm bạn dùng. Nó sẽ hiển thị tổng số tiền và tổng số cổ phiếu đã được sang tay. Nếu mới mở cửa 30 phút mà cột giá trị nhích lên vô cùng chậm chạp, chưa đạt nổi mốc 1.000 tỷ đồng, trong khi trung bình ngày thường giờ này đã đạt 3.000 tỷ đồng, bạn có thể lờ mờ đoán được hôm nay là một phiên vắng vẻ. Để biết vị trí chính xác của con số này, bạn có thể xem lại bài đọc bảng giá.
• Khoảng trống giữa lệnh mua và lệnh bán: Ở những phiên giao dịch nhộn nhịp, chênh lệch giữa giá người ta đang xếp hàng mua cao nhất và giá người ta đang xếp hàng bán thấp nhất thường rất sít sao, chỉ cách nhau 10 đồng hay 50 đồng. Nhưng khi thanh khoản trên chợ thấp, khoảng cách này có thể kéo giãn ra tới 200 đồng, 500 đồng, thậm chí 1.000 đồng. Đọc thêm bài chênh lệch mua bán để hiểu vì sao khoảng cách này càng lớn thì người mua bán càng chịu thiệt.

Cơ chế: Vì sao giá dễ giật cục khi vắng người?

Đây là phần mấu chốt để bạn hiểu bản chất của việc giá cổ phiếu nhảy loạn xạ trong những ngày thanh khoản thấp. Thị trường chứng khoán hoạt động theo cơ chế đấu giá và khớp lệnh liên tục. Ai trả giá cao nhất sẽ được ưu tiên mua trước, ai chào giá thấp nhất sẽ được ưu tiên bán trước.

Khi thị trường sôi động, sổ lệnh của một cổ phiếu sẽ dày đặc. Có hàng chục ngàn người cùng xếp hàng chi chít ở mọi mức giá. Nếu bạn ném một lệnh mua 5.000 cổ phiếu vào thị trường, lệnh của bạn sẽ được hấp thụ ngay lập tức bởi hàng ngàn người đang chờ bán ở mức giá hiện tại. Kết quả là, dù khối lượng mua lớn, giá cổ phiếu cũng không suy xuyển chút nào vì lượng cung đã cản lại.

Nhưng khi thanh khoản thấp, lượng người xếp hàng mỏng đi trông thấy. Các bước giá bắt đầu bị "thủng" vì không có đủ người điền vào các khoảng trống. Lúc này, nếu có một người mua nóng lòng quăng lệnh lớn, họ sẽ "ăn" sạch toàn bộ lượng hàng mỏng manh ở giá hiện tại, rồi tiếp tục "ăn" hất lên các mức giá cao hơn. Ngược lại, một người vội vã bán tháo sẽ ném một lượng hàng lớn đâm thủng nhiều tầng giá đang chờ mua bên dưới. Việc này làm giá cổ phiếu có thể giật vọt lên hoặc rơi thẳng đứng chỉ trong 3 giây đồng hồ.

Ví dụ tính bằng số về sổ lệnh mỏng

Hãy xem một sổ lệnh giả định của mã cổ phiếu XYZ vào một ngày vắng vẻ, để thấy giá dễ bị đẩy đi xa như thế nào. Hiện tại, cổ phiếu XYZ đang được giao dịch quanh mốc 50.000 đồng.

Bình thường, giữa mức 50.100 đ và 50.500 đ sẽ có hàng vạn cổ phiếu xếp hàng ken đặc ở các mức giá xen giữa như 50.150 đ, 50.200 đ, 50.250 đ. Nhưng hôm nay thị trường thanh khoản rất thấp, sổ lệnh bị rỗng ruột hoàn toàn ở giữa.

Nếu bạn là một người đang cần mua gấp 2.500 cổ phiếu XYZ và bạn đặt lệnh mua bằng mọi giá (còn gọi là lệnh MP), điều gì sẽ xảy ra?

• Hệ thống sẽ khớp ngay 100 cổ phiếu ở giá 50.100 đ.
• Bạn vẫn thiếu 2.400 cổ phiếu. Do không ai bán ở giá cao hơn một chút, hệ thống phải trượt lên và khớp tiếp 500 cổ ở tận giá 50.300 đ.
• Bạn vẫn thiếu 1.900 cổ phiếu. Hệ thống tiếp tục đẩy lên và "ăn" nốt 1.900 cổ ở mức 50.500 đ.

Chỉ với một lệnh 2.500 cổ phiếu (khoảng 126 triệu đồng — một số tiền cực kỳ nhỏ lẻ trên thị trường chứng khoán), bạn đã vô tình đẩy giá cổ phiếu XYZ vọt thẳng từ 50.100 đ lên tận 50.500 đ chỉ trong chớp mắt. Nếu hiện tượng trượt giá này xảy ra đồng loạt ở nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, nó sẽ kéo cả điểm số của toàn thị trường giật lên một nhịp.

Trường hợp đặc biệt: Cổ phiếu tắt thanh khoản

Có một ngoại lệ rất lớn cần chú ý: thị trường chung có thanh khoản thấp hoàn toàn khác với tình trạng "tắt thanh khoản" của một mã cổ phiếu cụ thể.

Khi thị trường chung có thanh khoản thấp, nó chỉ báo hiệu giao dịch đang chậm lại, khối lượng khớp lệnh có thể chỉ bằng 40% hay 50% so với ngày thường. Việc mua bán có phần khó hơn một chút, giá dễ nhảy hơn, nhưng giao dịch vẫn diễn ra bình thường.

Nhưng đối với một mã cổ phiếu riêng lẻ gặp tin tức xấu bất ngờ, nó có thể rơi vào thảm cảnh "trắng bên mua". Nghĩa là có hàng chục triệu cổ phiếu chất đống muốn bán tháo ở mức giá sàn, nhưng số lượng đặt mua lại tròn trĩnh là 0. Lúc này, thanh khoản của riêng cổ phiếu đó bị đóng băng hoàn toàn. Dù bạn có chấp nhận bán giá rẻ nhất thị trường đi chăng nữa, bạn cũng không thể thoát hàng ra được, đơn giản vì không có bất kỳ ai ở đầu dây bên kia sẵn sàng khớp lệnh với bạn.

Ranh giới của việc đánh giá xu hướng

Chúng tôi hướng dẫn bạn cách đọc và nhận biết những ngày thanh khoản thấp, nhưng trang web không dùng thanh khoản để dự báo thị trường ngày mai sẽ tăng hay giảm, cũng không xui bạn nên mua hay bán dựa trên con số này.

Thanh khoản thấp không tự động là tín hiệu tốt, cũng không mặc định là tín hiệu xấu. Có những giai đoạn, thanh khoản thấp báo hiệu thị trường đã tạo đáy vì bên bán đã chán nản và không ai buồn bán ra nữa. Nhưng cũng có những lúc, thanh khoản thấp chỉ là một nhịp nghỉ ngơi, một cái bẫy trước khi thị trường tiếp tục rơi sâu hơn.

Việc giải thích hướng đi của giá bắt buộc phải dựa vào bối cảnh vĩ mô, chu kỳ kinh tế, tình trạng sức khỏe của doanh nghiệp và vô vàn yếu tố khác. Mọi quyết định đặt lệnh bạn đều phải tự cân nhắc, hoặc tra cứu số liệu từ các báo cáo kiểm toán minh bạch. Không ai có thể chắc chắn thị trường sẽ diễn biến ra sao chỉ bằng việc nhìn vào lượng giao dịch của vài phiên. Để theo dõi toàn cảnh khách quan, hãy thường xuyên xem chuyên mục chứng khoán của chúng tôi.

Ba hiểu lầm hay gặp nhất

"Thanh khoản thấp là do thị trường đã hết tiền." Không hề. Tiền vẫn đang nằm im lìm trong tài khoản chứng khoán của các nhà đầu tư, chỉ là họ chọn cách khoanh tay đứng ngoài quan sát. Khi chưa nhìn thấy một mức giá đủ sức hấp dẫn, hoặc khi bức tranh vĩ mô còn mù mịt, họ thà để tiền nằm yên hưởng lãi suất không kỳ hạn chứ không chịu bấm nút giao dịch.

"Chỉ có cổ phiếu công ty nhỏ mới bị ảnh hưởng khi thanh khoản thấp." Quan điểm này hoàn toàn sai. Ngay cả những mã cổ phiếu khổng lồ, những doanh nghiệp đầu ngành lớn nhất trong rổ chỉ số cũng có thể rơi vào cảnh giao dịch nhỏ giọt, thưa thớt trong những phiên thị trường ảm đạm. Tất nhiên, biên độ giật cục ở các mã lớn sẽ đỡ sốc hơn các mã nhỏ lẻ, nhưng tình trạng sổ lệnh mỏng manh là hiện tượng chung bao phủ toàn chợ.

"Thanh khoản giảm liên tục nghĩa là thị trường sắp sập tới nơi." Không có quy luật toán học nào khẳng định điều đó. Rất nhiều lần trong lịch sử giao dịch, thị trường cạn kiệt thanh khoản suốt nhiều tuần liền vì bên bán đã mệt mỏi, không ai muốn bán tống bán tháo giá rẻ nữa. Và ngay sau chuỗi ngày ảm đạm đó, chỉ cần một dòng tiền nhỏ kích hoạt, thị trường lại từ từ bò lên.

Hỏi nhanh

Tại sao lại xuất hiện những phiên thanh khoản cạn kiệt?

Các phiên giao dịch vắng vẻ thường xuất hiện ngay trước các kỳ nghỉ lễ dài ngày, khi mọi người có xu hướng rút tiền ra nghỉ ngơi. Hoặc nó xảy ra trước các sự kiện lớn chưa có kết quả rõ ràng, ví dụ như chờ thế giới công bố số liệu lạm phát, chờ quyết định thay đổi lãi suất. Tâm lý chung lúc đó là "chờ xem sao đã", dẫn tới việc không ai muốn manh động, tạo ra một phiên giao dịch cực kỳ buồn tẻ.

Nhà đầu tư nhỏ lẻ bị ảnh hưởng gì không?

Nếu bạn chỉ mua bán lướt sóng 100 hay 500 cổ phiếu thì gần như bạn không cảm nhận được tác động nào rõ rệt. Lệnh của bạn vẫn sẽ khớp ngay lập tức. Nhưng nếu bạn là nhà đầu tư cầm số vốn lớn, muốn mua bán vài chục ngàn cổ phiếu một lúc, bạn sẽ thấy mình rất khó mua gom ở một mức giá cố định. Lệnh lớn của bạn sẽ tự động đẩy giá lên cao, bắt buộc bạn phải chia nhỏ lệnh ra mua rỉ rả qua nhiều ngày.

Xem số liệu thanh khoản ở đâu chuẩn nhất?

Bạn nên xem trực tiếp tổng giá trị và khối lượng khớp lệnh ngay trên bảng giá của các công ty chứng khoán, đây là dữ liệu thời gian thực. Tuy nhiên, bạn phải luôn nhớ trừ đi phần giao dịch thỏa thuận. Rất nhiều phiên, các cổ đông lớn thỏa thuận sang tay với nhau hàng ngàn tỷ đồng, đẩy cột tổng giá trị lên rất cao. Con số này không phản ánh đúng mức độ sôi động thực sự của khu chợ trên sàn khớp lệnh liên tục.