Thanh khoản là gì và vì sao nó quan trọng?

Trả lời ngắn

Thanh khoản không chỉ là có bán được hay không. Nó còn gồm bán mất bao lâu, bán được bao nhiêu, giá thực nhận và chi phí phát sinh. Một món có người mua ngay nhưng phải giảm giá sâu vẫn chưa thể gọi là thanh khoản tốt.

Nhận biết bằng khoảng cách hai giá

Cách nhanh nhất là nhìn khoảng cách giữa giá mua vào và bán ra.

Trên bảng giá của tiệm hoặc doanh nghiệp, hai cột được hiểu theo phía đơn vị niêm yết:

• Mua vào là mức họ trả khi mua tài sản từ khách
• Bán ra là mức khách phải trả khi mua từ họ
• Phần chênh giữa hai mức thường được gọi là chênh lệch mua bán

Có thể ước lượng tỷ lệ chênh bằng cách lấy giá bán ra trừ giá mua vào, rồi chia cho giá bán ra.

Ví dụ giả định, không phải giá hôm nay:

• Giá mua vào là 98 triệu đồng
• Giá bán ra là 100 triệu đồng
• Chênh lệch là 2 triệu đồng
• Tỷ lệ chênh là 2 triệu chia 100 triệu, bằng 2%

Nếu một người mua ở mức 100 triệu đồng rồi bán lại ngay trong cùng điều kiện, số tiền thu về theo bảng là 98 triệu đồng. Tài sản phải tăng hơn 2 triệu đồng thì mới bù được khoảng cách ban đầu, chưa tính phí hoặc khoản khấu trừ khác.

Khoảng cách hẹp thường cho thấy thị trường có nhiều giao dịch và bên niêm yết dễ tìm người mua đối ứng. Khoảng cách rộng có thể phản ánh ít giao dịch hơn, giá biến động mạnh hơn hoặc bên mua cần dự phòng rủi ro lớn hơn.

Tuy vậy, chênh lệch hai giá chỉ là dấu hiệu nhanh, không phải toàn bộ câu chuyện. Vàng nữ trang có khoảng cách rộng còn vì tiền công, hao hụt, tuổi vàng và tình trạng món. Không thể nhìn riêng khoảng cách rồi kết luận toàn bộ phần chênh đều do thanh khoản kém.

Vì sao bạc thường có khoảng cách rộng hơn vàng?

Thị trường bạc miếng trong nước nhỏ hơn thị trường vàng. Số điểm thu mua, số người giao dịch và lượng hàng luân chuyển cũng ít hơn. Khi một đơn vị mua bạc từ khách, họ có thể mất nhiều thời gian hơn để bán lại. Khoảng cách hai giá vì thế thường rộng hơn.

Bạc còn có giá trị thấp hơn vàng trên cùng một đơn vị khối lượng. Muốn quy đổi một khoản tiền lớn, người sở hữu phải vận chuyển và kiểm đếm nhiều bạc hơn. Chi phí bảo quản, thử chất lượng và vận chuyển tính theo giá trị tài sản vì vậy có thể đáng kể hơn.

Ví dụ giả định để tập ước lượng:

Tỷ lệ chênh là 1,4 triệu chia 35 triệu, bằng 4%. Đây chỉ là ví dụ tính toán. Giá thực tế và khoảng cách giữa hai cột thay đổi theo đơn vị, loại bạc, trọng lượng và thời điểm. Có thể đối chiếu tại bảng giá bạc.

Bốn câu hỏi để kiểm tra thanh khoản

Không nên chỉ hỏi tài sản có bán được hay không. Hãy nhìn đủ bốn điểm sau:

• Mất bao lâu để bán: vài phút, một ngày hay nhiều tuần
• Bán được bao nhiêu: lượng nhỏ có thể dễ, lượng lớn có thể khó
• Phải giảm giá bao nhiêu: mức niêm yết và giá thực nhận có thể khác nhau
• Có điều kiện gì: hóa đơn, bao bì, giấy kiểm định, đúng thương hiệu hoặc đúng điểm mua ban đầu

Một chỉ vàng phổ biến có thể được nhiều nơi hỏi mua. Một món trang sức thiết kế riêng cũng làm từ vàng nhưng người mua lại phải kiểm tra tuổi vàng, trừ đá, trừ hao hụt và không hoàn lại tiền công. Hai món cùng chất liệu vì thế có thanh khoản khác nhau.

Khối lượng cũng làm thay đổi thanh khoản

Một tài sản có thể dễ bán khi số lượng nhỏ nhưng khó bán khi số lượng lớn. Đây là điểm người mới thường bỏ qua.

Giả sử một nơi công bố sẵn giá mua 98 triệu đồng cho mỗi lượng vàng, nhưng mức đó chỉ áp dụng với số lượng thông thường. Nếu khách cần bán một lô rất lớn, đơn vị mua có thể cần kiểm định lâu hơn, chia giao dịch thành nhiều lần hoặc báo lại giá theo thị trường lúc thực hiện.

Với cổ phiếu, điều này thể hiện ngay trong sổ lệnh. Ví dụ giả định, đang có người chờ mua:

Nếu bán 5.000 cổ phiếu, toàn bộ có thể khớp ở 25.000 đồng. Nếu bán 50.000 cổ phiếu theo các lệnh đang chờ, một phần phải khớp ở 24.900 đồng và 24.800 đồng. Giá bình quân thực nhận thấp hơn mức tốt nhất nhìn thấy ban đầu. Hiện tượng này gọi đơn giản là bán nhiều làm giá thực nhận bị trượt xuống.

Với cổ phiếu thì nhìn gì?

Chỉ số dễ thấy nhất là khối lượng khớp lệnh, tức số cổ phiếu đã mua bán thành công trong phiên. Một mã thường khớp vài triệu cổ phiếu sẽ dễ tìm lệnh đối ứng hơn một mã chỉ khớp vài nghìn.

Nhưng không thể chỉ nhìn tổng khối lượng của một ngày. Cần nhìn thêm:

• Giá trị giao dịch, vì một triệu cổ phiếu giá thấp khác một triệu cổ phiếu giá cao
• Số lệnh chờ mua và chờ bán quanh mức giá hiện tại
• Khối lượng của chính mình so với lượng giao dịch bình thường
• Số phiên có giao dịch, vì có mã tổng khối lượng thấp và nhiều phiên không khớp
• Tình trạng dư mua hoặc dư bán, nhất là khi giá chạm giới hạn trong ngày

Các sàn chứng khoán Việt Nam có biên độ giá khác nhau theo quy định của từng sàn. Biên độ không được đặt ra chỉ vì doanh nghiệp lớn hay nhỏ. Tuy nhiên, khi một mã có thanh khoản mỏng, lượng giao dịch không lớn cũng có thể làm giá thay đổi mạnh trong phạm vi được phép.

Ngay cả cổ phiếu có giao dịch nhiều cũng không bảo đảm bán được ở bất kỳ mức giá nào. Khi tin xấu xuất hiện và nhiều người cùng đặt bán, lệnh mua có thể ít đi rất nhanh.

Với tỷ giá thì nhìn gì?

Tỷ giá cũng có hai phía. Ngân hàng hoặc điểm đổi ngoại tệ được phép thường công bố giá họ mua ngoại tệ từ khách và giá họ bán ngoại tệ cho khách.

Cần đọc đúng loại tỷ giá:

• Mua tiền mặt áp dụng khi khách bán ngoại tệ giấy
• Mua chuyển khoản áp dụng với ngoại tệ trong tài khoản
• Bán ra là mức khách trả để nhận ngoại tệ
• Mỗi đồng tiền có một khoảng chênh riêng

Ví dụ giả định, không phải tỷ giá hiện tại: một ngân hàng bán 1 USD ở mức 25.500 đồng và mua tiền mặt ở mức 24.900 đồng. Nếu đổi 1.000 USD sang tiền mặt rồi đổi ngược ngay, khoảng cách lý thuyết là 600.000 đồng. Phép tính chưa gồm phí và điều kiện giao dịch.

USD thường được niêm yết đầy đủ và giao dịch phổ biến hơn nhiều đồng tiền ít dùng. Với đồng tiền hiếm, khoảng cách có thể rộng hoặc một số điểm không nhận giao dịch. Có thể xem các mức mua, bán tại bảng tỷ giá.

Thanh khoản đổi theo thời điểm

Cùng một tài sản nhưng có lúc dễ giao dịch, có lúc khó hơn:

• Ngày vía Thần Tài: nhu cầu vàng tăng đột biến, nhưng khoảng cách hai giá cũng có thể rộng ra
• Cuối tuần và ngày lễ: thị trường chứng khoán tập trung đóng cửa, nên không thể khớp lệnh trên sàn
• Ngoài giờ giao dịch: mức giá tham khảo vẫn có thể hiển thị nhưng chưa chắc thực hiện được ngay
• Khi có tin bất ngờ: nhiều người cùng muốn bán có thể khiến bên mua giảm nhanh
• Lúc thị trường biến động mạnh: đơn vị niêm yết có thể cập nhật giá liên tục hoặc tạm kiểm tra lại trước khi nhận giao dịch
• Khi nguồn cung thiếu cục bộ: giá bán ra có thể tăng nhanh hơn giá mua vào, làm khoảng cách nới rộng

Thanh khoản vì vậy không phải nhãn cố định gắn vĩnh viễn với một tài sản. Nó thay đổi theo thời điểm, địa điểm, thương hiệu, khối lượng và trạng thái thị trường.

Vì sao thanh khoản quan trọng?

Giá niêm yết chỉ có ý nghĩa khi tài sản thật sự được giao dịch ở mức gần với giá đó.

Một tài sản được ghi giá 100 triệu đồng nhưng không tìm được người mua ở mức ấy thì 100 triệu mới là con số tham khảo. Tài sản khác được định giá 95 triệu đồng và có thể bán trong ngày thì 95 triệu gần với số tiền thực nhận hơn.

Thanh khoản còn ảnh hưởng đến việc chuẩn bị tiền cho nhu cầu thực tế. Nếu cần thanh toán trong thời gian ngắn, một tài sản phải mất vài tuần mới chuyển thành tiền sẽ không đáp ứng giống tiền gửi có thể rút hoặc tài sản có điểm thu mua rõ ràng.

Điều này không có nghĩa tài sản thanh khoản cao luôn tốt hơn trong mọi mặt. Thanh khoản chỉ trả lời câu hỏi đổi thành tiền có dễ và ít mất giá hay không. Nó không tự trả lời tài sản có giữ giá tốt, có biến động mạnh hay có phù hợp với một mục đích cụ thể hay không.

Các trường hợp đặc biệt dễ bị bỏ sót

Khác thương hiệu có thể làm thay đổi giá thu mua. Một sản phẩm được nhiều điểm nhận diện thường dễ hỏi giá hơn sản phẩm ít phổ biến. Có nơi vẫn mua sản phẩm khác thương hiệu nhưng cần kiểm định hoặc áp dụng mức giá riêng.

Mất hóa đơn hoặc bao bì không đồng nghĩa tài sản mất toàn bộ giá trị. Tuy nhiên, thời gian kiểm tra có thể dài hơn và cách định giá có thể khác. Với vàng miếng, tình trạng móp méo hoặc bao bì hư hỏng cũng có thể ảnh hưởng quy trình thu mua.

Giá đăng trên mạng chưa chắc là mức áp dụng cho mọi chi nhánh, mọi trọng lượng và mọi tình trạng sản phẩm. Trước khi tính số tiền thực nhận, cần đọc thời điểm cập nhật và điều kiện đi kèm.

Tài sản có người hỏi mua chưa chắc có thanh khoản tốt. Nếu người mua chỉ chấp nhận mức thấp hơn nhiều so với giá tham khảo, tài sản vẫn đang chịu chi phí thanh khoản lớn.

Những hiểu lầm hay gặp

Thanh khoản cao nghĩa là giá không giảm. Không đúng. Một tài sản có thể được giao dịch rất nhanh nhưng giá vẫn biến động. Thanh khoản nói về khả năng thực hiện giao dịch, không nói trước hướng giá.

Có bảng giá là bán được đúng giá. Không hẳn. Bảng có thể áp dụng cho sản phẩm đạt đủ điều kiện, số lượng thông thường và đúng thời điểm niêm yết. Giá thực nhận còn phụ thuộc kiểm định và tình trạng món.

Khoảng cách mua bán càng rộng thì bên bán càng có lãi nhiều. Không thể kết luận như vậy. Phần chênh còn phải bù chi phí vận hành, tồn kho, kiểm định, biến động giá và rủi ro không bán lại được.

Vàng nào cũng có thanh khoản giống nhau. Không. Vàng miếng, nhẫn trơn và vàng nữ trang khác nhau về tiền công, tuổi vàng, thương hiệu và cách thu mua. Món gắn đá còn phải tách giá trị đá khỏi phần vàng.

Giao dịch nhiều hôm qua thì hôm nay cũng dễ bán. Thanh khoản có thể đổi rất nhanh khi xuất hiện tin mới hoặc khi số người muốn bán tăng đột biến.

Xem trên trang

Bảng giá trên trang hiển thị đủ hai cột mua vào và bán ra để người đọc tự tính khoảng cách. Có thể mở bảng giá vàng và bảng giá bạc, lấy giá bán ra trừ giá mua vào rồi quy thành phần trăm.

Khi so sánh, cần chọn cùng loại sản phẩm, cùng đơn vị tính và cùng thời điểm cập nhật. Không nên lấy giá mua của vàng miếng so với giá bán của vàng nữ trang vì đó là hai sản phẩm có cấu trúc chi phí khác nhau.

Xem thêm bài vì sao mua vào bán ra lệch nhau để hiểu các khoản tạo nên phần chênh.

Hỏi nhanh

Khoảng cách mua bán bao nhiêu thì gọi là thanh khoản tốt?

Không có một ngưỡng đúng cho mọi tài sản. Cần so cùng loại sản phẩm, cùng thị trường và cùng thời điểm. Khoảng cách hẹp hơn thường thuận lợi hơn, nhưng vẫn phải kiểm tra khối lượng và điều kiện thu mua.

Có thể dùng giá bán ra để tính số tiền đang sở hữu không?

Nếu muốn ước số tiền có thể thu về, cần nhìn giá mua vào của nơi thu mua. Giá bán ra là mức khách trả khi mua từ đơn vị niêm yết, không phải số tiền đơn vị đó trả lại cho khách.

Bán số lượng lớn có luôn nhận cùng một mức giá không?

Không nhất thiết. Lượng lớn có thể cần kiểm định lâu hơn, chia thành nhiều giao dịch hoặc nhận báo giá riêng. Cần xác nhận khối lượng áp dụng trước khi dùng giá niêm yết để tính tổng tiền.

Số liệu chỉ để tham khảo, không phải lời khuyên đầu tư.