Quy định chia cổ tức bằng cổ phiếu? Giải thích dễ hiểu kèm ví dụ

Bản chất của việc chia cổ tức bằng cổ phiếu

Cơ chế: Vì sao lại trả bằng giấy mà không trả tiền?

Nhiều người thắc mắc vì sao công ty làm ăn có lãi mà không phát tiền mặt cho cổ đông vui, lại đi phát thêm "giấy". Cơ chế nằm ở việc quản trị dòng tiền của doanh nghiệp.

Khi trả cổ tức bằng tiền mặt, dòng tiền thật sẽ chạy từ quỹ của công ty ra ngoài và vào tài khoản ngân hàng của bạn. Công ty mất đi vĩnh viễn phần tiền đó. Tuy nhiên, khi công ty đang trong giai đoạn cần tiền để mở rộng sản xuất, xây thêm nhà máy, hoặc mua lại đối thủ cạnh tranh, họ không muốn rút một lượng tiền mặt khổng lồ ra khỏi hệ thống.

Lúc này, họ chọn cách chia cổ tức bằng cổ phiếu. Nguồn vốn để phát hành thêm cổ phiếu thường được lấy từ khoản lợi nhuận sau thuế chưa phân phối của các năm trước. Việc này giúp công ty giữ lại được lượng tiền mặt quý giá để tiếp tục kinh doanh, đồng thời vốn điều lệ của công ty được tăng lên chính thức trên giấy tờ.

Đối với bạn, tuy không nhận được tiền ngay, nhưng số lượng cổ phiếu nắm giữ lại tăng lên. Nếu công ty dùng số tiền giữ lại đó kinh doanh sinh lời tốt trong tương lai, giá cổ phiếu có thể tăng trưởng, mang lại lợi ích lớn hơn. Ngược lại, nếu kinh doanh kém, giá cổ phiếu giảm thì cổ đông cũng chịu thiệt. Bạn có thể theo dõi diễn biến thị trường tại chuyên mục chứng khoán để xem các công ty lớn đang làm ăn ra sao.

Quy định chia cổ tức bằng cổ phiếu hoạt động thế nào?

Để một đợt chia cổ tức diễn ra, công ty phải tuân thủ các bước nghiêm ngặt theo quy định chia cổ tức bằng cổ phiếu của pháp luật. Ban giám đốc không thể thích chia lúc nào thì chia.

Thứ nhất, việc chia cổ tức phải được thông qua tại Đại hội đồng cổ đông thường niên. Tất cả các cổ đông sẽ cùng biểu quyết xem có đồng ý chia hay không và tỷ lệ chia là bao nhiêu phần trăm.

Thứ hai, công ty phải làm hồ sơ xin phép cơ quan quản lý. Sau khi được chấp thuận, công ty mới công bố thông tin rộng rãi. Có 2 cột mốc quan trọng nhất bạn cần nhớ rõ để không bị nhầm lẫn:

• Ngày đăng ký cuối cùng: Đây là ngày công ty "chốt sổ" danh sách cổ đông. Bất kỳ ai có tên trong danh sách này vào cuối ngày sẽ được nhận cổ tức.
• Ngày giao dịch không hưởng quyền: Ngày này rơi vào đúng 1 ngày làm việc liền trước Ngày đăng ký cuối cùng. Nếu bạn mua cổ phiếu vào đúng ngày này, bạn sẽ không được nhận cổ tức. Ngược lại, nếu bạn đã có sẵn cổ phiếu từ trước và đem bán vào ngày này, bạn vẫn được nhận cổ tức như bình thường.

Cách tính tỷ lệ chia cổ tức bằng cổ phiếu

Tỷ lệ chia thường được công ty công bố dưới dạng phần trăm (ví dụ: 15%) hoặc dạng tỷ lệ thức (ví dụ: 100:15). Cả hai cách viết này đều mang ý nghĩa toán học hoàn toàn giống nhau.

Nếu công ty thông báo chia cổ tức tỷ lệ 15%, điều đó có nghĩa là cứ sở hữu 100 cổ phiếu cũ, bạn sẽ được nhận thêm 15 cổ phiếu mới. Vậy cách tính tỷ lệ chia cổ tức bằng cổ phiếu áp dụng vào tài khoản của bạn như thế nào?

Giả sử bạn đang có 1.000 cổ phiếu. Với tỷ lệ 15%, số lượng cổ phiếu mới bạn được công ty thưởng thêm sẽ tính như sau:

1.000 x 15% = 150 cổ phiếu.

Tổng cộng sau khi chia xong, bạn sẽ cầm trong tay: 1.000 + 150 = 1.150 cổ phiếu.

Cách tính số lượng thì rất đơn giản và ai cũng nhẩm được. Tuy nhiên, rắc rối thường nằm ở phần giá trị của cổ phiếu sau khi chia, chúng ta sẽ xem xét kỹ hơn ngay dưới đây.

Cách tính giá chia cổ tức bằng cổ phiếu (Giá điều chỉnh)

Theo quy định của sở giao dịch chứng khoán, vào ngày giao dịch không hưởng quyền, giá của cổ phiếu trên bảng điện sẽ bị điều chỉnh giảm xuống. Vì sao lại phải giảm? Lý do là tổng giá trị thực tế của công ty không tự nhiên nở to ra sau một đêm, trong khi lượng cổ phiếu lưu hành lại sinh ra nhiều hơn. Để đảm bảo cân bằng, giá mỗi cổ phiếu buộc phải hạ xuống.

Cách tính giá sau chia cổ tức bằng cổ phiếu dựa trên một nguyên tắc bất di bất dịch: Tổng tài sản của cổ đông trước lúc chia phải bằng đúng tổng tài sản của cổ đông sau lúc chia.

Công thức cơ bản được sở giao dịch áp dụng như sau:

Giá sau điều chỉnh = Giá đóng cửa ngày hôm trước / (1 + Tỷ lệ chia)

Trong một số đợt, công ty có thể vừa chia bằng cổ phiếu vừa chia thêm tiền mặt, khi đó cách tính giá chia cổ tức bằng cổ phiếu sẽ phức tạp hơn một chút:

Giá sau điều chỉnh = (Giá đóng cửa ngày hôm trước - Cổ tức bằng tiền) / (1 + Tỷ lệ chia cổ phiếu)

Đây là cách hệ thống máy tính tự động tính toán để đặt làm mức giá tham chiếu cho ngày giao dịch không hưởng quyền. Bạn không cần tự lấy máy tính ra bấm để đặt lệnh, nhưng việc hiểu cách tính này giúp bạn không bị hoảng hốt khi mở bảng điện lên thấy giá mã mình cầm rơi tự do.

Bảng ví dụ tính toán giá sau chia

Để dễ hình dung nhất, chúng ta hãy áp dụng một ví dụ tính bằng con số cụ thể. Các con số dưới đây chỉ là giả định để minh hoạ toán học.

Giả sử cổ phiếu công ty A đang có giá đóng cửa ngày hôm trước là 50.000 đồng một cổ phiếu. Công ty thông báo chia cổ tức bằng cổ phiếu với tỷ lệ 25% (tức là 0,25). Bạn đang sở hữu trong tài khoản đúng 1.000 cổ phiếu.

Ta áp dụng công thức để tìm ra giá tham chiếu của ngày hôm sau:

Giá điều chỉnh = 50.000 / (1 + 0,25) = 40.000 đồng.

Hãy xem bảng so sánh tài sản của bạn trước và ngay khi chia:

Nhìn bảng này, bạn sẽ thấy rất rõ ràng: mặc dù giá cổ phiếu rớt thẳng từ 50.000 đồng xuống 40.000 đồng trên bảng điện, nhưng do bạn được hệ thống cộng thêm 250 cổ phiếu mới, tổng giá trị tài sản của bạn vẫn giữ nguyên ở mức 50.000.000 đồng.

Nếu bạn cần hỗ trợ các phép tính phức tạp về quản trị vốn, bạn có thể đọc bài tính lời lỗ vàng để hiểu nguyên lý dòng tiền, hoặc dùng các công cụ tính toán có sẵn trên trang để ước lượng tài sản của mình.

Ngoại lệ: Xử lý khi phát sinh cổ phiếu lẻ

Một trường hợp đặc biệt mà người mới thường vướng mắc là việc sinh ra cổ phiếu lẻ. Không phải lúc nào phép tính nhân tỷ lệ cũng cho ra một số nguyên tròn trịa dễ nhìn.

Giả sử bạn không có 1.000 mà chỉ có 150 cổ phiếu. Với tỷ lệ chia 15%, số lượng cổ phiếu mới bạn được nhận thêm tính ra là:

150 x 15% = 22,5 cổ phiếu.

Hệ thống giao dịch chứng khoán không cho phép bạn sở hữu nửa cổ phiếu. Vậy phần 0,5 cổ phiếu dôi ra kia sẽ đi về đâu?

Quy định xử lý cổ phiếu lẻ thường được ghi rất rõ trong tài liệu họp cổ đông từ đầu năm. Thông thường, công ty sẽ áp dụng nguyên tắc làm tròn xuống hàng đơn vị. Tức là, hệ thống chỉ ghi nhận cho bạn 22 cổ phiếu mới.

Phần 0,5 cổ phiếu lẻ kia có thể bị hủy bỏ, hoặc công ty sẽ mua lại số cổ lẻ đó bằng tiền mặt theo một mức giá cố định (thường là 10.000 đồng/cổ phiếu, tương đương mệnh giá gốc). Số tiền lẻ tẻ này sẽ được chuyển thẳng vào sức mua trong tài khoản chứng khoán của bạn một thời gian sau đó.

Hiểu lầm hay gặp

Dưới đây là 3 điều mà rất nhiều người mới tham gia thị trường thường hiểu sai về nghiệp vụ này:

"Chia cổ tức xong là mình giàu hơn."

Không đúng. Như đã chứng minh ở bảng trên, ngay tại ngày chốt quyền, tổng tài sản của bạn không hề tăng lên một đồng nào. Việc số lượng cổ phiếu tăng và mức giá giảm sẽ triệt tiêu lẫn nhau. Bạn chỉ thực sự gia tăng tài sản nếu sau đó công ty làm ăn xuất sắc, đẩy giá cổ phiếu tăng ngược trở lại mức cao hơn.

"Thấy giá giảm mạnh vào ngày chia là công ty đang sập, phải bán gấp."

Đây là phản ứng hoảng loạn phổ biến do không hiểu cơ chế điều chỉnh giá. Mức giảm đỏ rực đó là sự ép buộc của hệ thống toán học để cân bằng tài sản, hoàn toàn không phải do thị trường hoảng sợ bán tháo hay chê bai công ty. Nếu bạn vội vã bán ra lúc này chỉ vì thấy giá màu đỏ, bạn sẽ bị thiệt thòi lớn.

"Nhận cổ tức xong là có cổ phiếu đem đi bán ngay được."

Hoàn toàn sai. Số cổ phiếu mới phát hành thêm không có sẵn ngay lập tức trong tài khoản để bạn giao dịch. Công ty thường mất từ 1 đến 2 tháng để hoàn tất các thủ tục giấy tờ lưu ký với cơ quan nhà nước. Chỉ khi nào cổ phiếu "về tài khoản" và hiện trạng thái cho phép giao dịch, bạn mới có quyền đặt lệnh bán phần thưởng thêm đó.

Ranh giới của lời khuyên

Bài viết này chỉ tập trung giải thích cơ chế, các quy định và tính toán toán học phía sau nghiệp vụ chia cổ tức bằng cổ phiếu. Các công thức số học là cố định, nhưng sự biến động của thị trường chứng khoán ngày hôm sau thì không ai có thể đo lường trước được.

Chúng tôi không thể khẳng định việc giữ cổ phiếu để nhận cổ tức là chắc chắn có lợi hay bất lợi đối với bạn. Trong thực tế, có công ty chia xong, giá tiếp tục vượt đỉnh vì tiềm năng kinh doanh của họ quá lớn. Lại có công ty chia xong, giá lình xình rồi đi xuống dài hạn vì lợi nhuận không tạo ra đủ để gánh vác lượng giấy khổng lồ vừa in thêm.

Mọi quyết định giữ lại để nhận quyền hay bán đi trước ngày chốt quyền hoàn toàn phụ thuộc vào việc bạn đánh giá ra sao về năng lực của doanh nghiệp đó. Để có thông tin chính xác về tỷ lệ và ngày giờ cụ thể của từng mã cổ phiếu, bạn luôn phải tra cứu thông báo chính thức từ Ủy ban Chứng khoán hoặc website của chính công ty. Hãy tự bảo vệ tiền của mình và đừng mua bán chỉ vì nghe tin đồn.

Hỏi nhanh

Có phải đóng thuế khi nhận cổ tức bằng cổ phiếu không?

Có. Theo quy định hiện hành, khi bạn vừa nhận được lượng cổ phiếu mới, bạn chưa phải nộp thuế ngay lập tức. Nhưng khi bạn đặt lệnh bán số cổ phiếu đó đi, hệ thống sẽ tự động khấu trừ 5% thuế thu nhập cá nhân tính trên mệnh giá (10.000 đồng) hoặc tính trên giá bán thực tế nếu giá bạn bán thấp hơn mệnh giá. Bạn có thể đọc thêm các phân tích luật tại mục bài viết để hiểu rõ nghĩa vụ thuế của mình.

Tại sao công ty lại chia tỷ lệ lẻ như 7% hay 12% mà không chia số tròn?

Tỷ lệ chia phụ thuộc hoàn toàn vào số lợi nhuận tích luỹ chưa phân phối mà công ty quyết định trích ra để chia, so với tổng lượng cổ phiếu đang lưu hành trên thị trường. Việc ra một con số lẻ đơn giản chỉ là kết quả của phép tính chia tài chính nội bộ, họ phát hành vừa đủ số vốn muốn tăng thêm, chứ không nhằm mục đích làm tròn cho đẹp mắt.

Tài khoản tôi bị âm tạm thời vào ngày chốt quyền, có bị sao không?

Không sao cả. Đây là hiện tượng kỹ thuật rất bình thường. Vào buổi sáng ngày giao dịch không hưởng quyền, giá cổ phiếu trên bảng điện đã bị hạ thấp xuống, nhưng số lượng cổ phiếu mới thì chưa kịp về tài khoản của bạn (do phải đợi 1 đến 2 tháng). Vì ứng dụng của các công ty chứng khoán chỉ tính tổng giá trị dựa trên số cổ phiếu đang có sẵn nhân với mức giá hiện tại, nên hệ thống sẽ báo bạn đang lỗ hoặc tài khoản bị âm. Khi cổ phiếu mới chính thức được ghi nhận, con số này sẽ cân bằng trở lại như cũ.