Cổ tức là gì? Tiền mặt, cổ phiếu và ngày chốt quyền

Cổ tức là gì?

Nói đơn giản: bạn góp vốn vào doanh nghiệp bằng cách mua cổ phiếu. Doanh nghiệp làm ăn có lãi, trích một phần lãi đó chia lại cho người góp vốn. Phần chia lại đó gọi là cổ tức.

Doanh nghiệp không bắt buộc phải chia. Có nơi chia đều hằng năm, có nơi giữ lại toàn bộ lãi để mở rộng làm ăn, có nơi lỗ thì không có gì để chia.

Hai hình thức chia

Chia tiền mặt — tiền về tài khoản chứng khoán. Mức chia thường ghi theo phần trăm mệnh giá. Cổ phiếu Việt Nam mệnh giá 10.000 đồng, nên "cổ tức 15% bằng tiền" nghĩa là 1.500 đồng mỗi cổ phiếu.

Đây là chỗ nhiều người mới nhầm: 15% đó không phải 15% giá thị trường. Nếu cổ phiếu đang 50.000 đồng thì 1.500 đồng chỉ là 3% so với tiền bạn bỏ ra.

Chia cổ phiếu — bạn nhận thêm cổ phiếu thay vì tiền. "Cổ tức 10% bằng cổ phiếu" nghĩa là có 100 cổ phiếu thì được thêm 10.

Hai bảng dưới đây quy đổi cho dễ nhớ. Số cổ phiếu lấy tròn 1.000 đơn vị để tiện tính nhẩm.

Cách ghi "10:1" đọc là: đang có 10 cổ phiếu thì được thêm 1. Bảng thông báo của doanh nghiệp hay dùng kiểu ghi này thay cho phần trăm.

Mệnh giá là gì mà quan trọng vậy?

Mệnh giá là con số in trên cổ phiếu lúc phát hành, ở Việt Nam gần như luôn là 10.000 đồng. Nó cố định, không đổi theo thị trường.

Giá thị trường mới là giá bạn mua bán hằng ngày, có thể 8.000 đồng, có thể 120.000 đồng.

Mọi tỷ lệ cổ tức đều tính trên mệnh giá, không tính trên giá thị trường. Nhớ được điều này là tránh được phần lớn hiểu lầm về cổ tức.

Ngày chốt quyền

Doanh nghiệp công bố một ngày để chốt danh sách ai được nhận. Đang nắm cổ phiếu tính tới ngày đó thì có tên, bán trước đó thì không.

Vì cổ phiếu mất vài ngày mới về tài khoản sau khi mua, nên có một ngày sớm hơn gọi là ngày giao dịch không hưởng quyền — mua từ ngày này trở đi là không kịp nhận đợt cổ tức đó.

Ba mốc thường gặp trong một thông báo chia cổ tức:

• Ngày giao dịch không hưởng quyền — mua từ hôm này trở đi thì không có tên trong danh sách
• Ngày đăng ký cuối cùng (ngày chốt quyền) — thường liền ngay sau, là lúc chốt sổ cổ đông
• Ngày thanh toán — ngày tiền hoặc cổ phiếu thực sự về tài khoản, có thể sau đó vài tuần tới vài tháng

Điểm hay bị bỏ sót: bán cổ phiếu sau ngày chốt quyền vẫn được nhận cổ tức đợt đó. Quyền đã ghi tên bạn rồi, bán đi cũng không mất. Tiền vẫn về đúng tài khoản bạn vào ngày thanh toán.

Vì sao giá tự giảm sau ngày chốt?

Đây là chuyện hay làm người mới hoảng.

Vào ngày giao dịch không hưởng quyền, giá tham chiếu bị điều chỉnh giảm đúng bằng phần giá trị đã chia ra. Chia tiền 1.500 đồng thì giá tham chiếu giảm khoảng 1.500 đồng.

Bảng giá sáng hôm đó hiện màu đỏ, nhưng bạn không mất gì — phần giảm đó đang trên đường về tài khoản bạn dưới dạng tiền hoặc cổ phiếu.

Thử tính bằng số cho dễ hình dung. Các con số dưới đây là giả định để tập ước lượng, không phải giá thật của mã nào.

Giả sử bạn có 1.000 cổ phiếu, giá đang 50.000 đồng, doanh nghiệp chia 15% bằng tiền:

Tổng vẫn đúng 50 triệu, chỉ là chuyển 1,5 triệu từ dạng cổ phiếu sang dạng tiền.

Chia bằng cổ phiếu cũng vậy. Vẫn 1.000 cổ phiếu giá 50.000 đồng, chia 20% bằng cổ phiếu:

Số cổ phiếu tăng lên 1.200, giá mỗi cổ phiếu giảm tương ứng, tổng không đổi.

Chia cổ phiếu có làm bạn giàu hơn không?

Không tự động. Chia cổ phiếu là chia nhỏ chiếc bánh, không làm bánh to ra. Bạn có nhiều cổ phiếu hơn nhưng mỗi cổ phiếu tương ứng phần nhỏ hơn của doanh nghiệp.

Giá trị phần sở hữu của bạn ngay tại thời điểm chia là không đổi. Chuyện sau đó tăng hay giảm phụ thuộc doanh nghiệp làm ăn ra sao.

Khác biệt thật giữa hai hình thức nằm ở dòng tiền: chia tiền mặt thì tiền rời khỏi doanh nghiệp về túi cổ đông, chia cổ phiếu thì tiền vẫn nằm lại trong doanh nghiệp.

Vài trường hợp đặc biệt

Cổ tức chia làm nhiều đợt. Nhiều nơi tạm ứng một phần giữa năm, phần còn lại chia sau khi họp đại hội cổ đông. Mỗi đợt là một ngày chốt quyền riêng.

Chia lẻ ra số lẻ. Có 155 cổ phiếu, chia cổ tức 10% bằng cổ phiếu thì đúng ra được 15,5 cổ phiếu. Phần lẻ 0,5 đó thường bị làm tròn xuống, và doanh nghiệp trả bằng tiền theo mệnh giá hoặc huỷ luôn phần lẻ — thông báo của từng đợt sẽ ghi rõ cách xử lý.

Cổ phiếu thưởng không phải cổ tức. Nhìn giống nhau vì đều nhận thêm cổ phiếu và giá đều bị điều chỉnh, nhưng nguồn khác nhau: cổ tức lấy từ lợi nhuận, cổ phiếu thưởng lấy từ nguồn vốn khác của doanh nghiệp. Cách hạch toán thuế cũng khác.

Tiền về chậm. Từ ngày chốt quyền tới ngày tiền thực sự vào tài khoản có thể cách nhau khá xa. Không thấy tiền ngay không có nghĩa là mất.

Ba hiểu lầm hay gặp

"Cổ tức 30% là lãi 30%." Không. 30% tính trên mệnh giá 10.000 đồng, tức 3.000 đồng mỗi cổ phiếu. So với giá bạn mua mới ra tỷ lệ thật.

"Mua ngay trước ngày chốt để lấy cổ tức." Không ăn thêm được gì. Giá tham chiếu bị trừ đúng bằng phần cổ tức, nên phần bạn nhận và phần giá giảm bù trừ nhau.

"Doanh nghiệp chia cổ tức đều là doanh nghiệp tốt." Không suy ra được như vậy. Tỷ lệ chia chỉ nói lên chính sách phân phối lợi nhuận, không nói được sức khoẻ hay triển vọng. Trang này không đánh giá doanh nghiệp nào.

Trang này không bàn mã nào

Trang chỉ hiện chỉ số ở trang chứng khoán và giải thích khái niệm. Trang cố ý không đi vào từng mã, không nói mã nào chia cổ tức tốt — đó là tư vấn đầu tư, và trang đã tuyên bố không làm.

Hỏi nhanh

Cổ tức có bị đánh thuế không?

Có. Cổ tức bằng tiền mặt bị khấu trừ thuế thu nhập cá nhân ngay khi chi trả, mức 5%. Công ty chứng khoán trừ sẵn, tiền về tài khoản là số đã trừ. Với cổ tức bằng cổ phiếu, thuế được tính vào lúc bạn bán số cổ phiếu đó ra.

Mua trước ngày chốt quyền một hôm có kịp không?

Mốc cần nhìn là ngày giao dịch không hưởng quyền, không phải ngày chốt quyền. Mua trước ngày giao dịch không hưởng quyền thì kịp, mua đúng ngày đó hoặc sau đó thì không.

Cổ tức về tài khoản nào?

Về tài khoản chứng khoán của bạn, không phải tài khoản ngân hàng. Cổ tức tiền mặt hiện dưới dạng số dư tiền, cổ tức cổ phiếu hiện dưới dạng số lượng cổ phiếu tăng lên trong danh mục.

Số liệu chỉ để tham khảo, trang không mua bán chứng khoán.