Phiên giao dịch chứng khoán diễn ra thế nào trong ngày?

Một ngày giao dịch có mấy đợt?

Thị trường nghỉ trưa ở giữa, và đóng cửa cả ngày cuối tuần lẫn ngày lễ.

Ba sàn ở Việt Nam là HOSE (sàn TP.HCM), HNX (sàn Hà Nội) và UPCoM. Cách chia đợt không giống hệt nhau giữa ba sàn, nhưng khung giờ chung thì gần như nhau: buổi sáng khoảng 9 giờ tới 11 giờ 30, nghỉ trưa, buổi chiều khoảng 13 giờ tới 15 giờ.

Ba đợt trong ngày

Hai đợt đầu và cuối gọi là khớp lệnh định kỳ — hệ thống dừng lại một nhịp rồi khớp một lượt. Đợt giữa gọi là khớp lệnh liên tục — khớp ngay khi có người mua gặp người bán.

Đợt mở cửa

Đầu phiên, hệ thống gom hết lệnh lại rồi tìm một mức giá duy nhất khớp được nhiều nhất. Mức đó thành giá mở cửa.

Đặc điểm: trong đợt này bạn không thấy giao dịch xảy ra ngay. Lệnh nằm chờ tới hết đợt mới khớp một lượt.

Vì mọi lệnh cùng khớp ở một giá, nên trong đợt này có chuyện lạ với người mới: bạn đặt mua ở giá cao hơn giá khớp, nhưng vẫn mua được đúng giá khớp, không phải giá bạn đặt. Đặt cao hơn ở đây chỉ là cách nói "tôi chấp nhận tới mức này", chứ không phải trả đúng số đó.

Đợt liên tục

Đây là phần dài nhất và cũng là lúc bảng giá nhấp nháy liên tục. Lệnh mua gặp lệnh bán vừa giá là khớp ngay lập tức, theo nguyên tắc giá tốt trước, tới trước ưu tiên trước.

Phần lớn khối lượng trong ngày khớp ở đợt này.

Hai chữ trong nguyên tắc trên cần tách rõ:

• Giá tốt trước — người mua trả giá cao hơn được ưu tiên; người bán chào giá thấp hơn được ưu tiên
• Tới trước ưu tiên trước — cùng một giá thì ai đặt sớm hơn được khớp trước

Thử hình dung bằng số

Giả sử một cổ phiếu có giá tham chiếu 20.000 đồng. Đây là số giả định để tập ước lượng, không phải giá của mã nào cả.

Sổ lệnh bên bán đang có:

Bạn đặt mua 1.000 cổ phiếu ở giá 20.200 đồng. Kết quả trong đợt liên tục:

• 500 cổ phiếu khớp ở 20.100 đ (giá tốt hơn bạn đặt, hệ thống lấy trước)
• 500 cổ phiếu còn lại khớp ở 20.200 đ

Tổng tiền khoảng 20.150.000 đồng, chưa tính phí. Giá bình quân bạn mua được là 20.150 đ, thấp hơn mức bạn đặt.

Đây là điểm nhiều người mới hiểu ngược: đặt mua giá 20.200 không có nghĩa là mua đúng 20.200. Nó là mức trần bạn chấp nhận, còn hệ thống luôn lấy giá tốt nhất đang có cho bạn.

Nếu bên bán chỉ có 500 cổ phiếu ở mức bạn chấp nhận, thì bạn khớp 500, còn 500 cổ phiếu treo lại chờ. Lệnh khớp một phần là chuyện bình thường, không phải lỗi.

Đợt đóng cửa

Cuối phiên lại gom lệnh tìm một mức giá chung, giống đợt mở cửa. Giá ra ở đợt này thành giá đóng cửa — cũng chính là giá tham chiếu cho phiên hôm sau.

Đây là lý do giá tham chiếu quan trọng: nó là mốc để tính màu xanh đỏ và tính biên độ trần sàn của ngày kế tiếp.

Nói cho dễ nhớ: giá đóng cửa hôm nay là cái mốc 0 của ngày mai. Mọi con số tăng giảm bạn thấy trên bảng đều đo từ mốc đó ra.

Trần sàn tính từ đâu

Biên độ dao động tính trên giá tham chiếu, và mỗi sàn một mức. HOSE là 7%, HNX là 10%, UPCoM là 15%.

Lấy lại con số giả định 20.000 đồng ở trên, nếu mã đó niêm yết trên HOSE:

• Giá trần: 20.000 + 7% = khoảng 21.400 đ
• Giá sàn: 20.000 − 7% = khoảng 18.600 đ

Trong ngày đó, mọi lệnh đặt ngoài khoảng 18.600 – 21.400 đều bị hệ thống từ chối. Con số thật còn được làm tròn theo bước giá của sàn, nên có thể lệch vài chục đồng so với phép tính nhẩm.

Ngoài giờ thì số trên bảng là gì?

Là số của phiên gần nhất, không phải số đang chạy.

Nhiều người mở bảng giá buổi tối thấy con số đứng im rồi tưởng trang hỏng. Không phải — thị trường đã đóng cửa, không còn giao dịch nào để cập nhật.

Cuối tuần và ngày lễ cũng vậy: số bạn thấy là số của phiên làm việc cuối cùng. Sau kỳ nghỉ Tết dài, con số trên bảng có thể đứng yên cả tuần — vẫn đúng, chỉ là chưa có phiên mới.

Vì sao có nghỉ trưa?

Đây là đặc điểm của thị trường Việt Nam và một số thị trường châu Á. Nghỉ giữa phiên cho nhà đầu tư và các bên có thời gian xử lý thông tin, thay vì chạy liên tục cả ngày.

Trong giờ nghỉ trưa, bảng giá đứng im nhưng công ty chứng khoán vẫn nhận lệnh của bạn. Lệnh đó xếp hàng chờ tới phiên chiều mới được đưa vào hệ thống.

Ba hiểu lầm hay gặp

"Đặt lệnh ngoài giờ là mất lệnh." Không hẳn. Nhiều công ty chứng khoán nhận lệnh ngoài giờ rồi đẩy vào hệ thống khi phiên mở. Nhưng quy định mỗi nơi mỗi khác, nên đọc kỹ phần hướng dẫn của nơi bạn mở tài khoản.

"Lệnh đặt trước thì chắc chắn khớp trước." Chỉ đúng khi cùng một mức giá. Người đặt sau mà trả giá tốt hơn vẫn được ưu tiên hơn bạn.

"Giá đóng cửa là giá cuối cùng có người mua bán." Gần đúng nhưng không hẳn. Ở đợt đóng cửa, giá được tìm bằng cách gom lệnh, nên nó là mức khớp được nhiều nhất chứ không phải giao dịch cuối cùng trong ngày.

Cách đọc bảng cho đúng thời điểm

Ba câu hỏi trước khi tin con số:

• Bây giờ thị trường đang mở hay đã đóng?
• Con số này có mốc thời gian không?
• Nếu đang trong phiên, số đó cách đây bao lâu?

Trang hiện 5 chỉ số ở trang chứng khoán kèm mốc cập nhật của nguồn, để bạn tự trả lời được ba câu trên.

Xem thêm bài đọc bảng giá chứng khoán để hiểu ý nghĩa từng màu và từng cột.

Ba sàn có biên độ khác nhau thế nào?

Giá trần bằng giá tham chiếu nhân với 100% cộng biên độ.

Giá sàn bằng giá tham chiếu nhân với 100% trừ biên độ.

Cùng một tin, cổ phiếu trên UPCOM có thể đi xa gấp đôi cổ phiếu trên HOSE trong một ngày.

Lô giao dịch mặc định là 100 cổ phiếu.

Phiên ATO của HOSE kéo dài 15 phút, từ 9h00 tới 9h15; phiên ATC từ 14h30 tới 14h45.

Hỏi nhanh

Vì sao có lúc bảng đứng im giữa phiên?

Có hai khả năng. Một là mã đó không có ai giao dịch trong lúc bạn nhìn — cổ phiếu ít người mua bán thì cả chục phút mới có một lệnh khớp. Hai là trang bạn xem lấy số theo chu kỳ vài chục giây một lần, nên số hiện ra luôn chậm hơn thực tế một nhịp.

Đặt lệnh xong mà chưa khớp thì sao?

Lệnh nằm chờ trong sổ cho tới hết phiên. Hết ngày mà không ai gặp giá của bạn thì lệnh tự huỷ, tiền hoặc cổ phiếu được trả về tài khoản. Sang hôm sau muốn tiếp thì phải đặt lại, vì lệnh không tự chuyển sang phiên mới.

Mua hôm nay thì bao giờ cổ phiếu về tài khoản?

Ở Việt Nam việc thanh toán mất thêm vài ngày làm việc sau ngày khớp lệnh, nên cổ phiếu không về ngay trong ngày. Khoảng thời gian này do quy định của cơ quan quản lý, và từng thay đổi theo thời gian — hỏi công ty chứng khoán của bạn để biết mức đang áp dụng.

Số liệu chỉ để tham khảo, không phải lời khuyên đầu tư.