VN-Index là gì? Hiểu chỉ số chứng khoán trong 5 phút

Trả lời ngắn

VN-Index giúp trả lời nhanh một câu hỏi: tổng giá trị cổ phiếu trên HOSE đang tăng hay giảm so với mốc tham chiếu. Đây là điểm số, không phải giá của một cổ phiếu và cũng không phải số tiền có thể đổi trực tiếp ra đồng.

Mốc 100 điểm có ý nghĩa gì?

Ngày 28/7/2000, thị trường chứng khoán Việt Nam bắt đầu giao dịch với hai cổ phiếu. VN-Index được đặt tại mốc cơ sở 100 điểm để tiện theo dõi sự thay đổi về sau.

Nếu chỉ số ở 1.800 điểm, có thể hiểu quy mô vốn hóa đã tăng rất nhiều so với lúc bắt đầu. Tuy nhiên, không nên kết luận đơn giản rằng toàn bộ thị trường hiện lớn đúng 18 lần. Trong hơn hai thập kỷ, HOSE đã có thêm nhiều doanh nghiệp, cổ phiếu mới, đợt phát hành và các thay đổi về số lượng cổ phiếu. Công thức chỉ số phải điều chỉnh để những sự kiện này không tạo ra bước nhảy giả.

Mốc điểm vì thế chủ yếu dùng để so sánh:

• Chỉ số hôm nay với phiên trước
• Chỉ số hiện tại với đầu tháng hoặc đầu năm
• Mức giảm từ một đỉnh cũ
• Mức phục hồi từ một đáy cũ

Nó tính kiểu gì?

VN-Index tính theo vốn hoá, tức giá cổ phiếu nhân với số lượng cổ phiếu đang lưu hành.

Nói đơn giản, công thức lấy tổng vốn hóa hiện tại của các cổ phiếu trong chỉ số, so với một mốc vốn hóa cơ sở rồi quy đổi ra điểm. Khi giá cổ phiếu thay đổi, tổng vốn hóa thay đổi và VN-Index cũng thay đổi theo.

Hệ quả quan trọng là công ty càng to càng có tiếng nói lớn. Một mã vốn hoá khổng lồ tăng 2% có thể kéo cả chỉ số lên, trong khi hàng chục mã nhỏ giảm cũng không bù lại được.

Vì vậy mới có chuyện bạn thấy VN-Index tăng mà mở danh mục ra thì nhiều mã vẫn đỏ. Không phải bảng sai, mà do các mã lớn đang có ảnh hưởng mạnh hơn.

Ví dụ giả định về sức kéo của mã lớn

Giả sử một thị trường thu nhỏ chỉ có 10 cổ phiếu. Một mã lớn chiếm 900 tỷ đồng vốn hóa, còn 9 mã nhỏ cộng lại chỉ chiếm 100 tỷ đồng.

Sau biến động, mã lớn có vốn hóa 918 tỷ đồng. Nhóm 9 mã nhỏ còn 90 tỷ đồng. Tổng vốn hóa mới là 1.008 tỷ đồng, cao hơn mức ban đầu 1.000 tỷ đồng khoảng 0,8%.

Kết quả là chỉ số vẫn tăng khoảng 0,8%, dù có tới 9 mã giảm và chỉ một mã tăng. Ví dụ này dùng số giả định để minh họa cách tính, không phản ánh giá hay vốn hóa của doanh nghiệp cụ thể.

Vì sao phát hành thêm cổ phiếu không làm chỉ số tự nhiên tăng vọt?

Nếu một doanh nghiệp phát hành thêm cổ phiếu, tổng số cổ phiếu tăng và vốn hóa tính theo phép nhân thông thường cũng tăng. Nhưng đó không phải hoàn toàn là biến động do giá trên thị trường.

Cơ quan vận hành chỉ số sử dụng một hệ số điều chỉnh, thường được gọi là số chia. Số chia giúp giữ chỉ số liên tục khi xảy ra những việc như:

• Một doanh nghiệp mới được đưa vào chỉ số
• Một cổ phiếu bị hủy niêm yết
• Doanh nghiệp phát hành thêm cổ phiếu
• Cổ phiếu được chia tách hoặc gộp lại
• Quyền mua và các quyền liên quan được điều chỉnh

Ví dụ giả định, một cổ phiếu chia tách theo tỷ lệ làm giá giảm một nửa nhưng số lượng cổ phiếu tăng gấp đôi. Vốn hóa về lý thuyết không đổi, nên chỉ số cũng không được coi là đã giảm một nửa.

VN-Index và VN30 khác nhau chỗ nào?

VN30 không phải một danh sách cố định mãi mãi. Danh mục được xem xét định kỳ theo các tiêu chí của bộ chỉ số. Một doanh nghiệp có thể được thêm vào hoặc bị loại ra khi quy mô, lượng cổ phiếu lưu hành tự do hay mức giao dịch thay đổi.

Hai chỉ số thường đi cùng chiều vì các mã VN30 cũng nằm trong VN-Index. Tuy nhiên, mức tăng giảm có thể khác nhau:

• VN30 tăng mạnh hơn VN-Index thường cho thấy nhóm vốn hóa lớn đang nổi bật
• VN30 giảm mạnh hơn VN-Index cho thấy nhóm lớn đang tạo sức ép đáng kể
• VN30 xanh nhưng VN-Index đỏ cho thấy một số mã lớn tăng, còn nhiều phần khác của HOSE đang yếu
• VN-Index tăng mạnh hơn VN30 có thể phản ánh chuyển động tốt hơn ở nhóm ngoài VN30

Sự chênh lệch chỉ là thông tin mô tả dòng biến động trong phiên. Nó không tự nói được xu hướng tiếp theo.

Ba sàn, ba chỉ số chính

Việt Nam có ba khu vực giao dịch cổ phiếu phổ biến, mỗi nơi có chỉ số riêng:

• HOSE với VN-Index là sàn có quy mô lớn nhất và tập trung nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn
• HNX với HNX-Index có quy mô nhỏ hơn và biên độ dao động giá rộng hơn HOSE
• UPCOM với UPCOM-Index là nơi giao dịch cổ phiếu của công ty đại chúng đăng ký giao dịch nhưng chưa niêm yết chính thức

UPCOM không phải tên một sở giao dịch riêng. Thị trường UPCOM do HNX tổ chức. Đây là chi tiết người mới thường bỏ qua khi nhìn ba bảng giá tách biệt.

Ngoài ba chỉ số chính còn có các chỉ số theo nhóm, chẳng hạn VN30 và HNX30. Trang hiện cả 5 chỉ số gồm VN-Index, VN30, HNX-Index, HNX30 và UPCOM-Index tại trang chứng khoán.

VN-Index chỉ phản ánh HOSE. Nó không cộng cổ phiếu trên HNX và UPCOM vào cùng một con số.

Điểm và phần trăm nhìn cái nào?

Bảng chỉ số thường ghi cả mức thay đổi bằng điểm và bằng phần trăm.

Phần trăm giúp so sánh các thời điểm có nền điểm khác nhau. Giả sử VN-Index đang ở 1.800 điểm và tăng 5 điểm. Mức tăng tương ứng khoảng 0,28%, vì 5 chia cho 1.800 rồi nhân 100.

Nếu một chỉ số đang ở 100 điểm và cũng tăng 5 điểm, mức tăng lại là 5%. Cùng tăng 5 điểm nhưng quy mô biến động rất khác nhau.

Vì vậy, cách đọc dễ hiểu là:

• Nhìn phần trăm để biết phiên biến động mạnh hay nhẹ
• Nhìn số điểm để biết chỉ số đã dịch chuyển bao xa
• So với các phiên gần nhất để có bối cảnh
• Không dùng riêng số điểm để so VN-Index với HNX-Index hay UPCOM-Index

Một điểm VN-Index cũng không tương ứng với một số tiền cố định. Giá trị vốn hóa gắn với một điểm có thể thay đổi khi quy mô thị trường và số chia của chỉ số thay đổi.

Đọc một phiên giao dịch cho đủ ý

Chỉ nhìn màu xanh hoặc đỏ thường chưa đủ. Có thể đọc bảng theo các lớp thông tin sau:

• Mức chỉ số cho biết VN-Index đang đứng ở đâu
• Phần trăm thay đổi cho biết cường độ tăng giảm so với phiên trước
• Độ rộng thị trường là số mã tăng, giảm và đứng giá
• VN30 so với VN-Index cho biết nhóm lớn đang mạnh hay yếu hơn phần còn lại
• Khối lượng và giá trị giao dịch cho biết lượng cổ phiếu và tiền được trao đổi trong phiên
• Diễn biến theo ngành cho biết chuyển động tập trung ở ngân hàng, bất động sản, công nghiệp hay một nhóm khác

Thanh khoản cao chỉ có nghĩa là hoạt động giao dịch lớn hơn. Nó không tự mang nghĩa tích cực hoặc tiêu cực. Một phiên giảm mạnh vẫn có thể đi cùng giá trị giao dịch rất cao.

Độ rộng cũng cần đặt cạnh vốn hóa. Nếu VN-Index tăng nhưng số mã giảm vượt xa số mã tăng, khả năng cao chỉ số đang được đỡ bởi một nhóm cổ phiếu có trọng số lớn.

Vì sao VN-Index tăng mà danh mục vẫn giảm?

VN-Index không biết bạn đang cầm mã nào và tỷ trọng từng mã ra sao. Danh mục cá nhân có thể khác chỉ số vì:

• Chỉ nắm vài cổ phiếu, trong khi VN-Index gồm toàn bộ cổ phiếu HOSE
• Tập trung vào một ngành đang giảm
• Có cổ phiếu trên HNX hoặc UPCOM
• Tỷ trọng cổ phiếu nhỏ khác hẳn tỷ trọng vốn hóa của chỉ số
• Có tiền mặt, trái phiếu hoặc tài sản khác không nằm trong VN-Index

Ví dụ giả định, một danh mục có 60 triệu đồng ở mã X và 40 triệu đồng ở mã Y. Trong phiên, X giảm 3% còn Y tăng 1%.

Phần X giảm 1,8 triệu đồng, phần Y tăng 400.000 đồng. Tổng giá trị danh mục giảm 1,4 triệu đồng, tương đương 1,4%, dù VN-Index trong cùng ví dụ có thể tăng 0,5%.

Đây chỉ là bài tính minh họa, chưa tính phí, thuế, cổ tức hay thay đổi số lượng cổ phiếu.

Chỉ số không nói gì về mã bạn cầm

VN-Index là con số tổng hợp có trọng số của cả sàn. Nó không cho biết riêng mã cụ thể nào đang tăng, giảm hay có mức định giá ra sao.

Chỉ số cũng không tự trả lời được:

• Một doanh nghiệp đang kinh doanh tốt hay xấu
• Giá cổ phiếu hiện cao hay thấp so với tình hình doanh nghiệp
• Thị trường ngày mai sẽ tăng hay giảm
• Danh mục cá nhân đang chịu rủi ro ở đâu
• Biến động hiện tại sẽ kéo dài bao lâu

VN-Index và nền kinh tế có liên quan nhưng không phải một. Chỉ số có thể phản ứng trước kỳ vọng, lãi suất, tỷ giá, lợi nhuận doanh nghiệp và tâm lý giao dịch. Trong khi đó, số liệu kinh tế thường được công bố sau một khoảng thời gian.

Những hiểu lầm hay gặp

VN-Index tăng nghĩa là đa số cổ phiếu tăng

Không nhất thiết. Chỉ cần một số mã vốn hóa rất lớn tăng đủ mạnh, chỉ số vẫn có thể xanh trong khi số mã giảm nhiều hơn số mã tăng. Muốn kiểm tra, cần nhìn thêm độ rộng thị trường.

VN-Index ở 1.800 điểm nghĩa là mỗi cổ phiếu có giá 1.800 đồng

Không đúng. Điểm chỉ số là đơn vị quy đổi từ tổng vốn hóa. Nó không phải giá cổ phiếu và không thể dùng để đặt lệnh giao dịch.

VN-Index đại diện cho toàn bộ chứng khoán Việt Nam

Không hoàn toàn. VN-Index chỉ gồm cổ phiếu niêm yết trên HOSE. Cổ phiếu HNX và UPCOM được phản ánh qua chỉ số riêng.

Chỉ số tăng 1% thì danh mục nào cũng tăng 1%

Không đúng. Kết quả của từng danh mục phụ thuộc mã đang nắm và tỷ trọng của từng mã. Danh mục tập trung vào vài cổ phiếu có thể lệch rất xa chỉ số.

Một cổ phiếu tăng trần sẽ kéo chỉ số tăng rất mạnh

Còn tùy vốn hóa. Một mã nhỏ tăng mạnh có thể đóng góp ít điểm hơn một mã lớn chỉ tăng nhẹ. Biên độ giá và ảnh hưởng lên chỉ số là hai chuyện khác nhau.

Trường hợp đặc biệt dễ làm người mới đọc sai

• Cuối phiên biến động nhanh vì đợt khớp lệnh đóng cửa có thể làm giá một số mã lớn thay đổi
• Cổ phiếu mới niêm yết làm cơ cấu thị trường thay đổi, nhưng công thức được điều chỉnh để hạn chế bước nhảy cơ học
• Chia tách và phát hành thêm làm giá hoặc số lượng cổ phiếu đổi, không đồng nghĩa giá trị doanh nghiệp thay đổi cùng tỷ lệ
• Cổ tức tiền mặt không được cộng trực tiếp vào một chỉ số giá như VN-Index, nên chỉ số không phải thước đo đầy đủ mọi khoản nhận được từ cổ phiếu
• Dữ liệu giữa các bảng lệch vài giây có thể xảy ra do tốc độ cập nhật, nhất là khi thị trường đang giao dịch nhanh

Hỏi nhanh

VN-Index tăng 10 điểm là nhiều hay ít?

Phải chia 10 điểm cho mức chỉ số trước đó. Nếu nền là 1.800 điểm thì 10 điểm tương đương khoảng 0,56%. Con số này là ví dụ giả định để tập ước lượng.

Một điểm VN-Index bằng bao nhiêu tỷ đồng?

Không có mức quy đổi cố định. Quan hệ giữa điểm và vốn hóa phụ thuộc số chia đang được sử dụng, trong khi số chia được điều chỉnh khi thành phần và quy mô thị trường thay đổi.

Muốn biết thị trường có tăng đồng đều không thì xem gì?

Xem thêm số mã tăng, số mã giảm, mức thay đổi của VN30 và diễn biến từng nhóm ngành. Các thông tin này đầy đủ hơn việc chỉ nhìn màu của VN-Index.

Dữ liệu chỉ số mới nhất có tại trang chứng khoán. Trang cung cấp số liệu và cách đọc, không phân tích mã, không dự đoán thị trường và không đưa ra lời khuyên đầu tư.