HOSE, HNX, UPCOM khác nhau chỗ nào?

So nhanh ba sàn

Chỉ số của từng sàn: HOSE có VN-Index và VN30, HNX có HNX-Index và HNX30, UPCOM có UPCOM-Index.

Biên độ là mức giá được phép chạy trong một phiên so với giá tham chiếu. Biên độ rộng nghĩa là giá có thể nhảy mạnh hơn trong một ngày.

Tên đầy đủ để bạn khỏi bỡ ngỡ khi đọc tin: HOSE là Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM, HNX là Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, còn UPCOM là sàn giao dịch cổ phiếu công ty đại chúng chưa niêm yết, do HNX vận hành.

Biên độ nghĩa là gì — tính thử bằng số

Giả sử một cổ phiếu có giá tham chiếu 20.000 đồng. Trong phiên hôm đó, giá chỉ được chạy trong khoảng sau, tuỳ sàn:

Giá trần là mức cao nhất được phép trong phiên, giá sàn là mức thấp nhất. Bảng điện thường tô trần màu tím, sàn màu xanh dương, tham chiếu màu vàng.

Nhìn bảng thấy ngay: cùng một cổ phiếu 20.000 đồng, nếu ở UPCOM thì khoảng chạy trong một ngày rộng gấp hơn hai lần so với HOSE. Con số trên chỉ là số giả định để tập ước lượng, không phải giá thật của mã nào.

Giá tham chiếu thường là giá đóng cửa phiên trước. Nhưng có ngoại lệ: ngày cổ phiếu chia cổ tức hoặc thưởng, tham chiếu bị điều chỉnh xuống, nên giá giảm mạnh hôm đó chưa chắc là doanh nghiệp có chuyện gì.

HOSE — sàn lớn nhất

Đây là nơi các doanh nghiệp lớn nhất niêm yết. Điều kiện chặt nhất về vốn, thời gian hoạt động và tình hình tài chính.

Hai chỉ số: VN-Index gồm toàn bộ cổ phiếu trên sàn, VN30 chỉ gồm 30 mã lớn và thanh khoản nhất.

Vì VN-Index tính theo quy mô vốn hoá, vài mã khổng lồ có sức kéo rất lớn. Có phiên VN-Index tăng mà phần lớn cổ phiếu vẫn giảm — do một hai mã lớn kéo cả chỉ số lên. Đây là lý do người theo dõi thị trường hay nhìn thêm số mã tăng so với số mã giảm chứ không chỉ nhìn mỗi con số chỉ số.

HNX — điều kiện nhẹ hơn

Doanh nghiệp vừa và nhỏ nhiều hơn. Biên độ 10% nên giá dao động mạnh hơn HOSE.

Hai chỉ số: HNX-Index và HNX30.

Quy mô toàn sàn HNX nhỏ hơn HOSE rất nhiều. Vì vậy khi đọc tin "thị trường Việt Nam hôm nay", gần như luôn là người ta đang nói về VN-Index.

UPCOM — chưa niêm yết chính thức

Đây là nơi giao dịch cổ phiếu của công ty đại chúng chưa hoặc chưa đủ điều kiện niêm yết chính thức. Yêu cầu công bố thông tin nhẹ hơn hai sàn kia.

Biên độ 15% — rộng nhất. Đổi lại, thanh khoản thường thấp hơn và thông tin về doanh nghiệp cũng ít hơn.

Thanh khoản là mức độ dễ mua dễ bán. Thanh khoản thấp nghĩa là có ngày gần như không ai giao dịch mã đó — muốn bán cũng chưa chắc có người mua ở mức giá mình muốn. Đây là điểm khác biệt thực tế lớn nhất giữa UPCOM và hai sàn kia, còn rõ hơn cả chuyện biên độ.

UPCOM không phải là "sàn hạng bét". Có doanh nghiệp rất lớn nằm ở đây vì lý do thủ tục hoặc vì chưa muốn niêm yết. Cũng có doanh nghiệp rơi từ HOSE hoặc HNX xuống UPCOM sau khi bị huỷ niêm yết. Hai trường hợp này rất khác nhau, nên thấy mã ở UPCOM thì đừng vội xếp chung một rổ.

Vì sao biên độ khác nhau?

Biên độ là cái phanh. Sàn càng nhiều doanh nghiệp lớn, thông tin càng minh bạch thì càng ít cần phanh gấp — nên biên độ hẹp.

Ngược lại, sàn có nhiều doanh nghiệp nhỏ, ít thông tin, thanh khoản mỏng thì giá dễ bị đẩy mạnh bởi một lượng giao dịch không lớn. Biên độ rộng ở đây không phải "thoáng hơn" mà phản ánh mức biến động vốn có.

Trường hợp đặc biệt về biên độ

Vài tình huống biên độ không theo con số quen thuộc:

• Ngày chào sàn — phiên đầu tiên biên độ nới rộng hẳn, vì chưa có giá tham chiếu từ phiên trước để tham chiếu
• Cổ phiếu nghỉ giao dịch dài rồi trở lại — phiên đầu tiên sau khi trở lại cũng được nới biên độ
• Ngày chia cổ tức, thưởng cổ phiếu — biên độ vẫn giữ nguyên nhưng tính trên giá tham chiếu đã điều chỉnh

Nếu thấy một mã nhảy vọt hơn mức biên độ thường ngày, khả năng cao rơi vào một trong các trường hợp trên chứ không phải bảng điện sai.

Ba hiểu lầm hay gặp

"Cổ phiếu ở HOSE thì an toàn hơn." Điều kiện lên sàn chặt hơn chỉ nói lên doanh nghiệp đủ tiêu chuẩn ở thời điểm được xét. Nó không bảo đảm gì về sau. Doanh nghiệp ở HOSE vẫn có thể làm ăn sa sút.

"Biên độ rộng nghĩa là sàn dễ kiếm hơn." Biên độ chạy được cả hai chiều. Rộng lên bao nhiêu thì rộng xuống bấy nhiêu.

"VN-Index tăng thì cổ phiếu nào cũng tăng." Không. Chỉ số là số bình quân có trọng số, một nhóm mã lớn có thể che khuất phần còn lại của thị trường.

Xem cả ba sàn cùng lúc

Trang hiện 5 chỉ số của cả ba sàn ở trang chứng khoán: VN-Index, VN30, HNX, HNX30 và UPCOM, kèm mức thay đổi so với phiên trước.

Nhìn ba sàn cùng lúc đôi khi thấy chuyện thú vị: có phiên HOSE xanh mà HNX đỏ, nghĩa là tiền đang dồn vào nhóm doanh nghiệp lớn chứ không lan ra cả thị trường.

Cách đọc đơn giản cho người mới: nhìn VN-Index để biết bức tranh chung, nhìn VN30 để biết nhóm doanh nghiệp lớn, còn chênh lệch giữa hai con số này cho biết dòng tiền đang tập trung hay lan toả.

Trang này không làm gì với từng mã

Trang chỉ hiện chỉ số, cố ý không đi vào từng cổ phiếu riêng lẻ. Bàn về mã cụ thể là bước sang tư vấn đầu tư, mà trang đã tuyên bố ở trang giới thiệu là không làm việc đó.

Hỏi nhanh

Một cổ phiếu có nằm trên hai sàn cùng lúc không?

Không. Mỗi mã chỉ giao dịch ở một nơi. Doanh nghiệp có thể chuyển từ UPCOM lên HNX hoặc HOSE khi đủ điều kiện, và cũng có thể đi ngược lại, nhưng tại một thời điểm chỉ nằm ở một sàn.

Ba sàn có giờ giao dịch giống nhau không?

Về cơ bản là cùng khung buổi sáng và buổi chiều trong ngày làm việc, có nghỉ giữa trưa. Khác nhau nằm ở chi tiết phiên mở cửa và đóng cửa: HOSE có phiên xác định giá mở cửa và đóng cửa riêng, HNX và UPCOM không giống hệt. Người mới chỉ cần nhớ: thị trường mở buổi sáng, nghỉ trưa, chạy tiếp buổi chiều, cuối tuần và ngày lễ nghỉ.

Chỉ số của ba sàn cộng lại được không?

Không cộng được. Mỗi chỉ số có điểm gốc và cách tính riêng, đơn vị "điểm" của sàn này không cùng thước với sàn kia. Muốn so thì so phần trăm thay đổi chứ đừng so số điểm.

Số liệu chỉ để tham khảo, trang không tư vấn mua bán chứng khoán.