Tỷ giá trung tâm là gì và ai quyết định nó?

Trả lời ngắn

Ai quyết định tỷ giá trung tâm?

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là cơ quan công bố và điều hành tỷ giá trung tâm. Đây không phải số bình quân đơn giản lấy từ giá của các ngân hàng thương mại. Vietcombank, BIDV hay bất kỳ ngân hàng nào khác cũng không tự quyết được mốc này.

Ngân hàng Nhà nước công bố tỷ giá trung tâm của đồng Việt Nam với đô la Mỹ, thường viết là USD/VND. Nếu tỷ giá là 25.000 thì hiểu là 1 USD tương ứng 25.000 đồng Việt Nam.

Các ngân hàng thương mại dùng mốc đó cùng biên độ cho phép để đặt giá USD/VND của riêng mình. Vì vậy trình tự sẽ là:

• Ngân hàng Nhà nước công bố tỷ giá trung tâm
• Biên độ tạo ra giới hạn trên và giới hạn dưới
• Từng ngân hàng đặt giá mua và bán trong giới hạn
• Khách hàng giao dịch theo giá của ngân hàng, không theo tỷ giá trung tâm

Tỷ giá trung tâm được tính thế nào?

Tỷ giá trung tâm được xác định dựa trên ba nhóm yếu tố:

• Diễn biến tỷ giá bình quân trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng của phiên trước
• Diễn biến của một rổ đồng tiền thuộc các nước có quan hệ thương mại, vay nợ và đầu tư lớn với Việt Nam
• Các cân đối kinh tế, tiền tệ và mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ

Thị trường liên ngân hàng là nơi các ngân hàng mua bán ngoại tệ với nhau. Giá tại đây phản ánh tình trạng cung cầu USD trong hệ thống, nhưng người dân không trực tiếp giao dịch trên thị trường này.

Rổ đồng tiền có nghĩa là không chỉ nhìn riêng USD. Khi đồng tiền của các đối tác thương mại lớn biến động, sức cạnh tranh của hàng xuất khẩu, chi phí nhập khẩu và nghĩa vụ trả nợ của Việt Nam cũng có thể thay đổi.

Nhóm yếu tố cuối giúp việc điều hành không chạy theo thị trường từng phút. Cơ quan quản lý còn phải nhìn tới lạm phát, cung cầu tiền, hoạt động xuất nhập khẩu và sự ổn định chung.

Không có phép tính một dòng để người đọc nhập vài con số rồi suy ra đúng tỷ giá trung tâm ngày mai. Mức đóng góp cụ thể của từng yếu tố cũng không được trình bày trong bảng công bố hằng ngày. Vì thế nhìn USD tăng trên thế giới chưa đủ để kết luận tỷ giá trung tâm trong nước sẽ tăng đúng một mức tương ứng.

Cơ chế này không cố định hoàn toàn, cũng không thả nổi hoàn toàn. Tỷ giá được điều chỉnh mỗi ngày nhưng vẫn nằm trong khuôn khổ quản lý.

Biên độ là gì?

Biên độ là khoảng mà tổ chức tín dụng được phép niêm yết tỷ giá USD/VND quanh tỷ giá trung tâm. Vượt mép trên hoặc mép dưới đều không được.

Tại ngày cập nhật bài này, biên độ tỷ giá giao ngay USD/VND là ±5%. Biên độ có thể được Ngân hàng Nhà nước thay đổi bằng quyết định mới, nên không phải con số cố định mãi mãi.

Thử tính bằng số giả định. Giả sử tỷ giá trung tâm là 25.000 đồng một USD. Đây chỉ là số để tập ước lượng, không phải giá hôm nay.

Ngân hàng được đặt tỷ giá mua và bán USD trong khoảng cho phép. Điều này không có nghĩa ngân hàng sẽ dùng đúng hai mép. Trên thực tế, cung cầu và cạnh tranh thường khiến giá của nhiều ngân hàng tập trung gần nhau hơn.

Biên độ cũng không bảo đảm hai ngân hàng chỉ lệch vài chục đồng. Có lúc mức chênh chỉ vài chục đồng, nhưng cũng có lúc lên tới hàng trăm đồng tùy thời điểm, loại giao dịch và chính sách của từng nơi.

Một điểm quan trọng là biên độ trên áp dụng cho USD/VND giao ngay. Với EUR, JPY, GBP hay các ngoại tệ khác, ngân hàng được xác định tỷ giá theo quy định riêng. Không thể lấy tỷ giá trung tâm USD rồi áp máy móc biên độ 5% cho mọi đồng tiền.

Vì sao mỗi ngân hàng vẫn một giá?

Trong biên độ, mỗi ngân hàng tự đặt giá dựa trên trạng thái ngoại tệ. Nói đơn giản, đó là tình trạng ngân hàng đang có nhiều hay ít ngoại tệ so với nhu cầu của khách hàng và giới hạn quản lý nội bộ.

• Đang thừa USD thì ngân hàng có thể hạ giá mua để bớt gom vào hoặc đưa ra giá bán cạnh tranh hơn
• Đang thiếu USD thì ngân hàng có thể nâng giá mua để thu hút nguồn ngoại tệ
• Nhu cầu nhập khẩu tăng có thể làm lượng khách cần mua USD nhiều hơn
• Kiều hối, xuất khẩu và dòng tiền từ nước ngoài có thể làm nguồn USD trong hệ thống tăng
• Chi phí xử lý tiền mặt khiến giá mua đô giấy có thể khác giá mua USD chuyển khoản

Giá còn phụ thuộc vào thời điểm. Tỷ giá trung tâm thường chỉ có một mức cho ngày làm việc, nhưng ngân hàng có thể cập nhật bảng giá nhiều lần trong ngày. Hai người xem cùng một ngân hàng vào buổi sáng và buổi chiều có thể gặp hai mức khác nhau.

Vì vậy, bảng tỷ giá giữa các ngân hàng khác nhau một chút là chuyện bình thường, không phải nơi nào tính sai.

Ba cột trên bảng tỷ giá

Đây là chỗ người mới rất hay nhìn nhầm chiều giao dịch.

Nếu bạn cầm USD tiền giấy tới đổi sang đồng Việt Nam, hãy nhìn cột mua tiền mặt. Nếu USD đang nằm trong tài khoản và bạn bán cho ngân hàng, hãy nhìn cột mua chuyển khoản. Nếu bạn cần mua USD từ ngân hàng, hãy nhìn cột bán ra.

Cột bán ra thông thường cao nhất vì đó là số đồng Việt Nam khách hàng phải trả cho mỗi đơn vị ngoại tệ. Giá mua thấp hơn vì đó là số ngân hàng trả khi nhận ngoại tệ từ khách.

Giá mua chuyển khoản thường cao hơn mua tiền mặt. Tiền giấy cần kiểm đếm, xác thực, bảo quản và vận chuyển. Tờ cũ, rách, mờ hoặc mệnh giá nhỏ còn có thể được xử lý khác tùy quy định từng ngân hàng.

Tỷ giá trung tâm khác tỷ giá bạn trả ra sao?

Tỷ giá trung tâm là mốc tham chiếu, không phải giá giao dịch dành cho khách hàng. Giá thật phụ thuộc ngân hàng, chiều mua hay bán, tiền mặt hay chuyển khoản và thời điểm thực hiện.

Ba con số thường gặp là:

• Tỷ giá trung tâm — Ngân hàng Nhà nước công bố để làm mốc điều hành
• Tỷ giá niêm yết — mức mua và bán được từng ngân hàng đưa lên bảng
• Tỷ giá áp dụng — mức được xác nhận cho đúng giao dịch của khách hàng

Với giao dịch có giá trị lớn, ngân hàng có thể báo một mức riêng tùy khách hàng, số lượng và kênh giao dịch. Mức đó vẫn phải tuân thủ giới hạn áp dụng. Vì vậy không nên chỉ nhìn ảnh chụp bảng giá từ vài giờ trước rồi coi đó là số tiền cuối cùng.

Thử tính số tiền thực nhận và phải trả

Giả sử một ngân hàng đang niêm yết các mức sau:

• Mua tiền mặt là 24.800 đồng một USD
• Mua chuyển khoản là 24.850 đồng một USD
• Bán ra là 25.180 đồng một USD

Tất cả đều là số giả định để tập tính, không phải giá hiện tại.

Nếu bán 1.000 USD tiền mặt, số tiền ước tính nhận được là 1.000 × 24.800, bằng 24.800.000 đồng.

Nếu bán 1.000 USD từ tài khoản, số tiền ước tính là 1.000 × 24.850, bằng 24.850.000 đồng. Chênh lệch so với tiền mặt là 50.000 đồng.

Nếu mua 1.000 USD, số tiền cần trả theo tỷ giá là 1.000 × 25.180, bằng 25.180.000 đồng, chưa tính khoản phí nếu giao dịch có phát sinh phí.

Chênh lệch giữa giá mua tiền mặt và giá bán trong ví dụ là 380 đồng một USD. Với 1.000 USD, khoảng chênh tương ứng là 380.000 đồng. Đây là lý do phải nhìn đúng chiều mua bán, không chỉ tìm một con số có chữ USD.

Giả sử ngân hàng khác bán USD ở mức 25.230 đồng. Với nhu cầu 2.000 USD, chênh lệch giữa hai nơi là 2.000 × 50, bằng 100.000 đồng. Tuy nhiên tổng chi thực tế còn có thể liên quan tới phí, điều kiện hồ sơ và cách nhận ngoại tệ.

Ngày nghỉ thì dùng tỷ giá nào?

Ngân hàng Nhà nước công bố tỷ giá trung tâm theo ngày làm việc. Vào cuối tuần hoặc ngày nghỉ lễ, bạn có thể vẫn nhìn thấy mức gần nhất trên trang tra cứu.

Điều đó không có nghĩa mọi giao dịch trong ngày nghỉ dùng đúng tỷ giá trung tâm cũ. Nếu ngân hàng có hỗ trợ giao dịch, mức áp dụng vẫn là giá do ngân hàng xác nhận trên kênh đó. Với khoản thanh toán thẻ ở nước ngoài, thời điểm ngân hàng ghi nhận và quy đổi cũng có thể khác thời điểm quẹt thẻ.

Những hiểu lầm hay gặp

Tỷ giá trung tâm là giá mua USD của Nhà nước

Không đúng. Đây là mốc tham chiếu cho cơ chế điều hành. Nó không phải lời chào mua USD từ người dân và cũng không phải giá bán lẻ ngoại tệ.

Tỷ giá trung tâm tăng 100 đồng thì mọi ngân hàng cũng tăng 100 đồng

Không nhất thiết. Ngân hàng còn điều chỉnh theo cung cầu, trạng thái ngoại tệ và cạnh tranh. Tỷ giá trung tâm tăng nhưng giá mua tại một ngân hàng có thể tăng ít hơn, tăng nhiều hơn hoặc chưa đổi ngay.

Mép trên là mức Ngân hàng Nhà nước dự báo USD sẽ đạt tới

Không. Mép trên chỉ là giới hạn niêm yết được phép. Nó không phải dự báo, mục tiêu hay lời khẳng định về hướng đi tiếp theo của tỷ giá.

Mọi ngoại tệ đều chịu cùng biên độ

Không. Khi nói tỷ giá trung tâm và biên độ quanh mốc đó, nội dung chính là cặp USD/VND. Giá EUR, JPY, GBP và các ngoại tệ khác trên bảng ngân hàng không được tính đơn giản bằng cách lấy một mốc rồi cộng trừ 5%.

Có giá bán là ai cũng mua được bao nhiêu USD tùy ý

Không hẳn. Việc bán ngoại tệ còn phụ thuộc mục đích hợp pháp, giấy tờ chứng minh, hạn mức và quy trình của ngân hàng. Bảng giá chỉ cho biết tỷ lệ quy đổi, không thay thế điều kiện giao dịch.

Tỷ giá trên thẻ phải giống cột bán ra

Không nhất thiết. Thanh toán thẻ quốc tế có thể đi qua đồng tiền trung gian, tỷ giá của tổ chức thẻ, tỷ giá ngân hàng và các khoản phí liên quan. Số cuối cùng cần xem trên sao kê.

Cách đọc bảng tỷ giá cho đúng nhu cầu

Trước khi so sánh, hãy xác định rõ bốn việc:

• Bạn đang mua hay bán ngoại tệ
• Ngoại tệ là tiền giấy hay nằm trong tài khoản
• Bạn cần xem USD hay một đồng tiền khác
• Bạn đang ước lượng hay chuẩn bị thực hiện giao dịch

Sau đó kiểm tra thời gian cập nhật. Một bảng giá cũ từ hôm trước không phản ánh chắc chắn mức ngân hàng đang áp dụng. Khi số tiền lớn, chênh vài chục đồng trên mỗi USD cũng tạo ra khác biệt đáng kể.

Bảng tỷ giá trên trang lấy dữ liệu từ Vietcombank, có 20 ngoại tệ và đủ ba cột để tra cứu. Đây là bảng của một ngân hàng, không phải giá chung bắt buộc cho toàn hệ thống. Có thể xem thêm bài phân biệt tỷ giá ngân hàng và thị trường tự do.

Hỏi nhanh

Tỷ giá trung tâm tăng nghĩa là gì?

Nó có nghĩa số đồng Việt Nam tại mốc tham chiếu cho 1 USD đã tăng. Nhưng muốn biết khách hàng thực trả hoặc thực nhận bao nhiêu, vẫn phải xem giá mua bán của ngân hàng.

Có thể đổi USD đúng bằng tỷ giá trung tâm không?

Thông thường không. Khách hàng giao dịch theo tỷ giá mua hoặc bán của ngân hàng. Tỷ giá trung tâm chỉ là mốc để xác định khuôn khổ niêm yết USD/VND.

Vì sao giá trên mạng khác số ngân hàng báo?

Có thể do khác thời điểm cập nhật, khác ngân hàng, khác chiều mua bán hoặc khác hình thức tiền mặt và chuyển khoản. Tỷ giá dùng cho thẻ, chuyển tiền quốc tế hay giao dịch lớn cũng có thể có cách áp dụng riêng.

Trang không đổi ngoại tệ và không đưa ra lời khuyên mua bán. Số liệu chỉ để tham khảo.