Lạm phát ảnh hưởng tới giá vàng như thế nào?

Lạm phát tăng thì vàng có tăng không?

Giá vàng có thể phản ứng trước khi số liệu lạm phát được công bố, đi ngược lạm phát trong vài tháng, hoặc chỉ tăng sau một thời gian dài. Vì vậy, nhìn thấy chỉ số giá tiêu dùng tăng chưa đủ để kết luận vàng cũng sẽ tăng ngay.

Cơ chế cơ bản

Lạm phát nghĩa là mức giá chung tăng lên và sức mua của tiền giảm dần. Nếu một nhóm hàng hóa có giá 10 triệu đồng rồi tăng lên 10,6 triệu đồng sau một năm, mức tăng là 6%. Cầm nguyên 10 triệu đồng lúc này sẽ mua được ít hàng hơn trước.

Vàng thì khác tiền giấy. Nguồn cung vàng tăng khá chậm và không thể được tạo thêm tùy ý. Khi lo sức mua của tiền suy giảm, một bộ phận người dân, doanh nghiệp và tổ chức tài chính chuyển sang nắm giữ tài sản hữu hạn như vàng. Nhu cầu cao hơn có thể đẩy giá vàng lên.

Đó là ý tưởng gốc và đúng về mặt logic. Tuy nhiên, vàng không chỉ chịu tác động của lạm phát. Người giữ vàng không nhận được tiền lãi định kỳ, trong khi tiền gửi hoặc trái phiếu có lãi. Vì thế, phải đặt lạm phát cạnh mức lãi suất đang có thì mới nhìn rõ hơn.

Ba thứ nào làm quan hệ đó rối lên?

Lãi suất thực

Đây thường là yếu tố quan trọng nhất. Với cách tính đơn giản cho người gửi tiền, lãi suất thực gần bằng lãi suất nhận được trừ tỷ lệ lạm phát.

Lạm phát 5% mà gửi tiết kiệm được 8% một năm thì lãi suất thực ước khoảng dương 3%. Sức mua của khoản tiền vẫn tăng nếu bỏ qua thuế, phí và cách tính lãi. Trong hoàn cảnh đó, chi phí cơ hội của việc giữ vàng cao hơn vì vàng không tự sinh lãi.

Ngược lại, lạm phát 5% mà lãi tiền gửi chỉ 3% thì lãi suất thực ước khoảng âm 2%. Dù số dư ngân hàng tăng, lượng hàng hóa mua được bằng số tiền đó vẫn có thể giảm. Vàng khi ấy thường được quan tâm nhiều hơn.

Các số trên chỉ là ví dụ để tập ước lượng, không phải mức lãi suất hoặc lạm phát hiện tại.

Trong thị trường tài chính, người ta còn nhìn vào lạm phát kỳ vọng, tức mức lạm phát được dự đoán cho thời gian tới. Giá vàng có thể biến động ngay khi kỳ vọng thay đổi, trước khi chỉ số lạm phát thực tế xuất hiện. Đây là lý do một báo cáo lạm phát cao đôi khi không làm vàng tăng: thị trường có thể đã đoán trước và phản ánh thông tin đó vào giá.

Sức mạnh đồng đô la

Vàng thế giới chủ yếu được niêm yết bằng đô la Mỹ. Khi đô la mạnh lên so với nhiều đồng tiền khác, vàng trở nên đắt hơn đối với người dùng các đồng tiền đó. Nhu cầu có thể yếu đi và giá vàng tính bằng đô la thường chịu sức ép.

Đô la thường mạnh khi lãi suất tại Mỹ tăng hoặc thị trường tìm đến tiền mặt. Bởi vậy, lạm phát cao có thể dẫn tới việc ngân hàng trung ương nâng lãi suất. Lãi suất cao lại hỗ trợ đô la và làm tăng chi phí cơ hội của vàng. Hai tác động này có thể lấn át tác động giữ sức mua của vàng trong một giai đoạn.

Điều này không có nghĩa đô la và vàng lúc nào cũng đi ngược nhau. Khi bất ổn lớn, cả đô la lẫn vàng đều có thể được tìm đến cùng lúc.

Tâm lý thị trường

Vàng còn được nắm giữ khi người ta lo ngại chiến sự, khủng hoảng ngân hàng, suy thoái hoặc biến động mạnh trên thị trường tài chính. Những lúc như vậy, giá vàng có thể thay đổi đáng kể mà không liên quan trực tiếp tới chỉ số giá tiêu dùng.

Chiều ngược lại cũng xảy ra. Lạm phát vẫn cao nhưng tâm lý bớt lo, thị trường tin rằng lạm phát sắp được kiểm soát và lãi suất sẽ duy trì ở mức cao. Dòng tiền lúc đó có thể chuyển sang tài sản tạo ra thu nhập, khiến vàng không phản ứng như cách suy luận đơn giản.

Lạm phát cao và lạm phát tăng không giống nhau

Đây là chỗ nhiều người dễ nhầm. Lạm phát giảm không có nghĩa giá hàng hóa quay về mức cũ. Nó chỉ có nghĩa giá vẫn tăng nhưng tăng chậm hơn.

Ví dụ giả định, một món hàng tăng từ 100.000 đồng lên 108.000 đồng trong năm đầu, rồi lên 112.320 đồng trong năm sau. Lạm phát đã giảm từ 8% xuống 4%, nhưng món hàng vẫn đắt hơn trước.

Thị trường thường chú ý đến hướng thay đổi của lạm phát. Nếu lạm phát đang ở 6% nhưng được dự báo giảm còn 3%, phản ứng của vàng có thể khác với lúc lạm phát từ 3% được dự báo tăng lên 6%. Mức hiện tại giống nhau chưa chắc tạo ra kỳ vọng giống nhau.

Ngoài chỉ số lạm phát chung, thị trường còn theo dõi lạm phát cơ bản. Đây là chỉ số đã loại bớt một số nhóm giá biến động mạnh như thực phẩm hoặc năng lượng. Nó giúp nhìn xu hướng giá dai dẳng hơn, nhưng không phản ánh đầy đủ khoản chi thực tế của từng gia đình.

Với Việt Nam còn thêm một tầng

Giá vàng trong nước chịu ảnh hưởng của giá vàng thế giới, tỷ giá đô la và cung cầu của từng loại vàng. Riêng vàng miếng còn có yếu tố nguồn cung chịu quản lý. Vì thế, vàng thế giới đi ngang không đồng nghĩa mọi giá vàng trong nước cũng đứng yên.

Có thể hình dung giá vàng quốc tế quy đổi theo công thức gần đúng: giá theo đô la mỗi ounce nhân tỷ giá đồng Việt Nam, rồi đổi từ ounce sang lượng. Một ounce vàng quốc tế bằng khoảng 31,1035 gram, còn một lượng vàng tại Việt Nam bằng 37,5 gram.

Giả sử hoàn toàn để tập tính, vàng thế giới là 2.000 đô la mỗi ounce và tỷ giá là 24.000 đồng một đô la. Giá quy đổi thô sẽ khoảng 57,9 triệu đồng một lượng. Nếu vàng thế giới giữ nguyên nhưng tỷ giá tăng lên 25.000 đồng, giá quy đổi thành khoảng 60,3 triệu đồng một lượng.

Phép tính này chưa gồm chi phí, chênh lệch cung cầu, thương hiệu và khoảng cách giữa giá mua với giá bán. Giá vàng miếng SJC còn có thể cách xa giá quy đổi quốc tế. Xem giải thích chi tiết tại bài vì sao vàng SJC đắt hơn vàng thế giới.

Vàng nhẫn, vàng miếng và vàng nữ trang cũng không nhất thiết biến động giống nhau. Vàng nữ trang còn có tiền công chế tác. Khi so sánh, cần dùng cùng loại vàng, cùng đơn vị và cùng chiều giá mua hoặc giá bán.

Thử đo sức mua bằng số

Giả sử giá vàng tham chiếu tăng từ 80 triệu lên 86,4 triệu đồng một lượng sau một năm. Mức tăng danh nghĩa là 8%. Nếu lạm phát trong cùng thời gian là 6%, mức tăng sau khi điều chỉnh sức mua không đơn giản là 2%, nhưng có thể ước bằng cách lấy 1,08 chia 1,06 rồi trừ 1. Kết quả khoảng 1,9%.

Nếu vàng vẫn ở 80 triệu đồng trong khi mức giá chung tăng 6%, giá vàng danh nghĩa không giảm nhưng sức mua tương ứng đã giảm khoảng 5,7%. Vì vậy, chỉ nhìn số tiền tăng hay giảm chưa nói hết khả năng giữ sức mua.

Khoảng cách mua vào và bán ra cũng cần được tính. Ví dụ giả định, một nơi niêm yết bán ra 82 triệu đồng và mua vào 79 triệu đồng một lượng. Khoảng cách là 3 triệu đồng, tương đương khoảng 3,7% giá bán. Biến động nhỏ của giá thị trường có thể chưa bù được khoảng cách này. Đây là phép tính minh họa, không phải giá thực tế.

Cách tự theo dõi cho đỡ rối

Có thể đặt các dữ liệu cạnh nhau thay vì chỉ nhìn một con số:

• So sánh lạm phát với lãi suất để ước lượng lãi suất thực
• Xem lạm phát đang tăng nhanh hơn hay chậm lại so với vài tháng trước
• Kiểm tra giá vàng thế giới và hướng đi của đồng đô la
• Đối chiếu tỷ giá đô la tại Việt Nam
• Phân biệt vàng miếng, vàng nhẫn và vàng nữ trang
• So sánh đúng giá mua vào với giá mua vào, hoặc giá bán ra với giá bán ra
• Ghi lại chênh lệch mua bán vì khoảng cách này có thể thay đổi theo thời điểm

Trang có sẵn giá vàng trong nước, giá vàng thế giới và tỷ giá đô la để đối chiếu. Một ngày riêng lẻ thường có nhiều nhiễu; chuỗi số liệu qua nhiều tuần hoặc nhiều tháng cho thấy mối liên hệ rõ hơn.

Những hiểu lầm hay gặp

Lạm phát công bố cao thì vàng phải tăng trong ngày. Không nhất thiết. Thị trường phản ứng với phần bất ngờ so với dự báo. Con số cao nhưng thấp hơn dự báo vẫn có thể tạo phản ứng trái với suy đoán ban đầu.

Vàng luôn giữ nguyên sức mua trong mọi giai đoạn. Vàng có thể hỗ trợ giữ sức mua trong thời gian dài, nhưng vẫn có những năm giá vàng giảm hoặc đứng yên trong khi giá hàng hóa tăng.

Chỉ số giá tại Việt Nam quyết định trực tiếp giá vàng trong nước. Giá trong nước còn chịu ảnh hưởng từ vàng quốc tế, tỷ giá, nguồn cung, nhu cầu và đặc điểm của từng sản phẩm.

Lãi suất tăng thì vàng luôn giảm. Cần nhìn lãi suất thực. Nếu lãi suất tăng 1% nhưng kỳ vọng lạm phát tăng 2%, lãi suất thực vẫn giảm. Tâm lý bất ổn cũng có thể tác động mạnh hơn lãi suất trong một số thời điểm.

Hỏi nhanh

Lạm phát âm có làm vàng giảm không?

Không có quan hệ tự động. Lạm phát âm thường đi cùng nhu cầu yếu, nhưng nếu xuất hiện khủng hoảng hoặc lãi suất rất thấp, vàng vẫn có thể được quan tâm.

Nên nhìn lạm phát tháng hay năm?

Tỷ lệ theo năm dễ so sánh, còn dữ liệu theo tháng giúp nhận ra xu hướng mới. Cần xem nhiều kỳ liên tiếp vì một tháng có thể bị ảnh hưởng bởi giá thực phẩm, nhiên liệu hoặc dịp lễ.

Vàng tăng 7% khi lạm phát 5% có nghĩa sức mua tăng 2% không?

Đó là cách nhẩm gần đúng. Tính chính xác hơn bằng 1,07 chia 1,05 rồi trừ 1, kết quả khoảng 1,9%. Còn phải phân biệt giá niêm yết với số tiền thực nhận sau chênh lệch mua bán.

Trang chỉ mô tả cơ chế chung, không dự đoán giá và không định hướng người đọc giữ tiền ở đâu. Số liệu giả định chỉ dùng để tập ước lượng; số liệu thực tế chỉ để tham khảo.